Biz ne ara böyle olduk, güveni nasıl yeniden kazanırız?
Eskiden bu ülkede dindar insanlara duyulan özel bir güven vardı. İnsan kendisi namaz kılmasa, oruç tutmasa bile namaz kılan, oruç tutan birini gördüğünde onun dürüst, güvenilir, kul hakkından sakınan biri olduğunu düşünürdü.
Başörtüsü, namaz, oruç; yalnızca dinî bir kimliğin değil, aynı zamanda ahlaki bir duruşun işareti sayılırdı.
Bugün ise toplumda şu cümleyi daha sık duyuyoruz:
“Biz ne dindarlar, ne hocalar, ne hacılar gördük!”
Peki, ne oldu da böyle bir noktaya geldik? Bu güven nasıl sarsıldı, kimler tarafından zedelendi ve yeniden nasıl kazanılabilir?
Bu sorulara cevap aramak, yalnızca dindarları eleştirmek değil; dinin toplumsal hayattaki yeri, ahlakın niteliği ve geleceğimiz üzerine düşünmektir.
Dilimizde Allah, hak, hukuk, adalet, kul hakkı…
Peki, davranışlarımızda neden torpil, kayırmacılık, çıkar hesapları, kibir ve çifte standart var?
Bizimkiler yapınca hikmet, başkaları yapınca ihanet!
Kendi yanlışımıza mazeret üretiyor, başkasının yanlışına mahkeme kuruyoruz. Kendimize gelince merhametli, başkasına gelince acımasız davranıyoruz.
Dindarlığı görüntüye, ahlakı söyleme, adaleti ise işimize geldiği yere hapsettik.
Elbette bütün dindarları aynı kefeye koymak haksızlıktır. Hâlâ inancını güzel ahlakla yaşayan, kimsenin hakkını yemeyen, makamı ve menfaati uğruna eğilip bükülmeyen nice insanımız var. Ancak toplumsal güven, yalnızca iyi insanların varlığıyla değil, kötü uygulamaların karşısında ne kadar güçlü durabildiğimizle de ilgilidir.
İnsanları asıl hayal kırıklığına uğratan, ahlaksızlığın varlığı kadar, ahlaksızlığın dinî söylemlerle örtülmeye çalışılmasıdır.
Kul hakkından söz edip kul hakkı yiyen, adaleti anlatıp yakınını kayıran, merhameti savunup insana tepeden bakan bir anlayış, savunduğu değerlere zarar verir.
Din; siyaset, ticaret, güç ve itibar kazanmanın aracına dönüştürüldüğünde, temsil edildiği iddia edilen değerler de yara alır.
Bir zamanlar dışlanan, ötekileştirilen, haksızlığa uğrayan insanların iktidar ve imkân sahibi olduklarında daha adil davranacakları umuluyordu.
Beklenti şuydu: Kendileri haksızlığa uğradıkları için başkalarına haksızlık etmeyeceklerdi. Liyakati esas alacak, adaleti herkese eşit uygulayacak, kamu malını koruyacaklardı.
Fakat bazı örneklerde görülen tablo, bu beklentiyi boşa çıkardı.
Güç, insanın karakterini sınayan bir imtihandır. Makam değiştiğinde ilkeler de değişiyorsa orada bir ahlak sorunu vardır.
Mazlumun iktidara geldiğinde zalime benzemesi, yalnızca siyasi bir başarısızlık değildir; aynı zamanda büyük bir ahlaki yenilgidir.
Aliya İzzetbegoviç'e atfedilen şu söz, bu tehlikeyi hatırlatır:
“Davalar acılar içinde doğar, refah içinde ölür.”
Burada kendimize sormamız gereken daha derin bir soru var:
Namaz kılıyoruz, oruç tutuyoruz, vaazlar dinliyoruz. Peki, bütün bunlar bizi daha dürüst, daha merhametli, daha adil insanlar hâline getiriyor mu?
İbadetlerimiz neden ahlak üretmiyor? Neden ahlak hayatımızın her alanında görünür değil?
Nurettin Topçu'ya atfedilen şu düşünce, meseleyi özlü biçimde anlatır: İnsanın ahlakı yalnızca caminin içinde değil, hayatın içinde belli olur.
Caminin içinde herkesin saygılı görünmesi kolaydır. Asıl mesele; para söz konusu olduğunda, ticarette rekabet ederken, bir işe adam yerleştirirken, bir yakınımızın hatasını örtmeye çalışırken nasıl davrandığımızdır.
Dindarlığın gerçek sınavı, insanın menfaatiyle ahlakı karşı karşıya geldiğinde başlar.
Eleştirmek kolay. Asıl mesele, çürümenin sebeplerini doğru teşhis etmek ve çözüm yollarını ortaya koymaktır.
Toplumsal bozulmayı yalnızca inanç eksikliğiyle açıklayamayız. Eğitimden aileye, ekonomiden siyasete, adalet sisteminden medyaya kadar birçok alanı birlikte değerlendirmek gerekir.
Bence çözümün ilk adımı, şu temel ilkeleri yeniden hayata geçirmektir:
PEKİ, ÇÖZÜM NE?
Toplumun dindarlardan beklentisi aslında çok ağır değil:
Mükemmel olmalarını değil, samimi olmalarını istiyor.
Hiç hata yapmamalarını değil, hatalarını kabul etmelerini bekliyor.
Her soruya cevap vermelerini değil, bilmediklerinde öğrenmeye açık olmalarını istiyor.
Dindarlık; yalnızca namaz, oruç, kıyafet ve söylem değildir. Aynı zamanda dürüst esnaf, adil yönetici, güvenilir komşu, merhametli ebeveyn ve kul hakkından sakınan insan olmaktır.
Belki de artık şu soruyla yüzleşmenin vakti geldi:
Biz ne ara dindarlığı görünüşle, ahlakı söylemle, adaleti ise menfaatle ölçer hâle geldik?
Dindarlığın itibarı, başkalarını suçlayarak değil, kendi hayatımızı sorgulayarak yeniden kazanılabilir.
Çünkü insanları Allah'a yakın olduğumuz iddiasıyla etkileyemeyiz; onlara karşı adaletimiz, merhametimiz ve dürüstlüğümüzle güven verebiliriz.
Dindarlığın kaybettiği güveni yine ahlak kazandıracaktır.
Ve unutmayalım: İnandığımız değerlerin büyüklüğüyle övünmek kolaydır. Asıl mesele, o değerlerin büyüklüğüne yakışır bir hayat yaşayabilmektir.
