Yıldız Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Umut Rıfat Tuzkaya, Samsun’un demografik yapısı, motorlu araç sayısı ve toplu taşıma verilerini değerlendirerek kentin ulaşım sistemine ilişkin dikkat çeken sonuçları paylaştı.
Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen Entegre Ulaşım Sistemleri Çalıştayı’nda konuşan Tuzkaya, ulaşım meselesinin yalnızca trafik yoğunluğu, kavşaklar ve toplu taşıma hatları üzerinden değerlendirilemeyeceğini söyledi.
Hane Sayısı Yüzde 39,5 Arttı
Samsun’da 2012 yılında yaklaşık 328 bin olan hane sayısının 2025’te 458 binin üzerine çıktığını belirten Tuzkaya, 13 yıldaki artışın yaklaşık 130 bin haneye ve yüzde 39,5’e ulaştığını açıkladı.
Aynı dönemde kilometrekare başına düşen nüfusun 131,5 kişiden 146,3 kişiye yükseldiğini kaydeden Tuzkaya, nüfus yoğunluğu yüzde 11 artarken hane sayısındaki yükselişin yüzde 39,5 olmasına dikkat çekti.
Tuzkaya, bu tablonun hane yapısının küçüldüğünü, yerleşim alanlarının genişlediğini ve yolculukların başlangıç noktalarının daha geniş bir alana yayıldığını gösterdiğini söyledi.
Samsun’un Ortanca Yaşı 38,8’e Yükseldi
Samsun’da 2007 yılında 29,6 olan ortanca yaşın 2025’te 38,8’e çıktığını belirten Tuzkaya, ulaşım sisteminin yaşlanan nüfusa göre yeniden planlanması gerektiğini ifade etti.
Duraklara erişim, engelsiz ulaşım, güvenli yaya geçitleri, oturma alanları, aktarma kolaylığı ve toplu taşıma araçlarına iniş-biniş koşullarının giderek daha önemli hâle geldiğini vurguladı.
Motorlu Araç Sayısı 20 Yılda Üç Katına Çıktı
Samsun’da 2005 yılında yaklaşık 170 bin motorlu kara taşıtı bulunurken bu sayı 2025 yılında 536 binin üzerine çıktı. Sunumdaki son verilere göre 2026 yılında artış devam ederek toplam araç sayısı 552 bini aştı.
Otomobil sayısı ise 2005’teki yaklaşık 72 bin seviyesinden 2025’te 258 binin üzerine yükseldi. Son verilerde Samsun’daki otomobil sayısının 267 bine yaklaştığı belirtildi.
Tuzkaya, 2025 yılı verilerine göre kentteki kayıtlı motorlu araç sayısının hane sayısından yüzde 17 fazla olduğunu ve hane başına ortalama 1,17 motorlu araç düştüğünü söyledi.
Yeni Yol Tek Başına Kalıcı Çözüm Değil
Araç sayısındaki hızlı artışın yollar ve kavşaklar üzerindeki baskıyı artırdığını belirten Tuzkaya, yalnızca yeni yol ve kavşak yapmanın kalıcı çözüm olmayacağını ifade etti.
Oluşturulan her yeni yol kapasitesinin bir süre sonra artan araç talebiyle yeniden dolabileceğine dikkat çekti.
Motosiklet Sayısı 100 Bini Geçti
En hızlı artışın motosikletlerde yaşandığını açıklayan Tuzkaya, 2005’te yaklaşık 14 bin 700 olan motosiklet sayısının 2025’te 95 binin üzerine, son verilerde ise 100 bin sınırının üzerine çıktığını söyledi.
Motosikletlerin şehir içi ulaşımın ikincil bir unsuru olarak görülemeyeceğini belirten Tuzkaya; kavşak güvenliği, şerit düzeni, park alanları, denetim ve sürücü farkındalığının yeniden ele alınması gerektiğini vurguladı.
Günlük 102 Bin 668 Toplu Taşıma Binişi
Samsun’da toplu taşıma araçlarında günlük ortalama 102 bin 668 biniş gerçekleştiriliyor. Toplam binişlerin yüzde 45’i yalnızca yedi ekspres hatta yapılıyor.
Yirmi beş standart şehir içi hattın payı yüzde 28, ring hatlarının payı ise yaklaşık yüzde 16 seviyesinde bulunuyor. İki ilçe hattı toplam binişlerin yüzde 6,4’ünü; gece, tramvay ve diğer kategorisindeki dokuz hat ise yüzde 4,7’sini oluşturuyor.
Yedi ekspres hat günlük yaklaşık 46 bin yolcu taşırken hat başına ortalama biniş ekspres hatlarda 6 bin 600, standart şehir içi hatlarda bin 150, ring hatlarında ise 450 seviyesinde gerçekleşiyor.
Düşük Yolculuk Her Zaman Verimsizlik Anlamına Gelmiyor
Düşük yolcu sayısına sahip her hattın verimsiz olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Tuzkaya, bazı hatların mahalleleri ana ulaşım koridorlarına bağlayan besleme hattı görevi üstlendiğini söyledi.
Her hattın sistem içerisindeki rolünün belirlenmesi, ana hat ve besleme hattı ayrımının netleştirilmesi ve aktarmaların kolaylaştırılması gerektiğini ifade etti.
Dört Hat Günlük 25 Bin Yolcu Taşıyor
Yolcu talebinin üniversite, şehir hastanesi ve otogar bağlantılarında yoğunlaştığını belirten Tuzkaya, OMÜ-Şehir Hastanesi yönündeki E1 hattında günlük 7 bin 138, ters yönde ise yaklaşık 6 bin 85 biniş yapıldığını açıkladı.
OMÜ-Otogar ve Otogar-OMÜ yönlerinde çalışan E5 hatlarının her biri de günlük yaklaşık 5 bin 900 yolcu taşıyor. Bu dört yöndeki toplam biniş yaklaşık 25 bine ulaşarak günlük toplu taşıma kullanımının dörtte birini oluşturuyor.
En fazla kullanılan ilk 15 hattaki toplam biniş ise yaklaşık 54 bin 700’e ulaşıyor.
Bazı Duraklar Aktarma Merkezine Dönüştü
Sunumdaki verilere göre en yoğun ilk üç durakta sırasıyla yaklaşık 47 bin, 44 bin ve 37 bin biniş gerçekleştiriliyor.
Bu durakların yalnızca bekleme noktası olmaktan çıkarak kentin ana ulaşım ve aktarma merkezlerine dönüştüğünü belirten Tuzkaya; yolcu bilgilendirme sistemleri, güvenlik, fiziksel kapasite ve yaya erişiminin güçlendirilmesini önerdi.
Bütün Ulaşım Türleri Tek Sistem Gibi Çalışmalı
Samsun’da tramvay ağının büyük ölçüde doğu-batı yönündeki kıyı koridorunda ilerlediğini belirten Tuzkaya, otobüs, minibüs ve ring hatlarının mahallelerden bu ana koridora ve kent merkezine yayıldığını söyledi.
Hat sayısını artırmaktan çok bütün ulaşım türlerini tek sistem içerisinde çalıştırmanın önemli olduğunu vurgulayan Tuzkaya; ortak ücretlendirme, tek ödeme sistemi, zamanlanmış seferler, aktarma merkezleri ve bütün ulaşım türlerini kapsayan yolcu bilgilendirme altyapısına ihtiyaç olduğunu belirtti.
Bisiklet Günlük Ulaşımın Parçası Olmalı
Bisiklet yollarının büyük ölçüde kıyı koridorunda toplandığını ifade eden Tuzkaya, yeni güzergâhlarda yalnızca uzunluğun değil ağın sürekliliğinin de dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Bisiklet yollarının tramvay duraklarına, sağlık ve eğitim merkezlerine, sosyal alanlara ve aktarma noktalarına bağlanmasını öneren Tuzkaya, bisikletin kısa mesafelerde gerçek bir ulaşım seçeneğine dönüştürülmesi gerektiğini ifade etti.
Ulaşımda Dört Öncelik Belirlendi
Tuzkaya, Samsun’un ulaşım geleceğinde odaklanılması gereken dört temel alanı şöyle sıraladı:
- Özel araç kullanımının ve park talebinin yönetilmesi,
- Yüksek yolcu talebine sahip toplu taşıma koridorlarının güçlendirilmesi,
- Ring ve besleme hatlarının aktarma odaklı düzenlenmesi,
- Bütün ulaşım türlerinin tek bir sistem içerisinde entegre edilmesi.
Samsun’un ulaşım geleceğinin yalnızca araçların daha hızlı hareket etmesine göre planlanamayacağını vurgulayan Tuzkaya, insanların güvenli, erişilebilir, ekonomik ve öngörülebilir şekilde yolculuk yapabildiği bir sistem kurulması gerektiğini söyledi.
