Turizm gelirinin 64 milyar 448 milyon 303 bin doları ziyaretçilerden, 782 milyon 446 bin doları ise transfer yolculardan elde edildi. Toplam gelir içinde yurt dışında ikamet eden vatandaşların payı yüzde 18 oldu.

Turizm Gelirinin Büyük Bölümü Kişisel Harcamalardan

2025 yılı boyunca ziyaretçiler tarafından yapılan harcamaların 46 milyar 252 milyon 178 bin doları kişisel harcamalar, 18 milyar 196 milyon 125 bin doları ise paket tur harcamalarından oluştu. Bu tablo, bireysel turizmin ekonomiye katkısının güçlü seyrini sürdürdüğünü gösterdi.

4’üncü Çeyrek Geliri 15,1 Milyar Dolar

Ekim, kasım ve aralık aylarını kapsayan 2025 yılı 4’üncü çeyreğinde turizm geliri, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 9,9 artarak 15 milyar 151 milyon 842 bin dolar oldu. Bu dönemde ziyaretçilerden elde edilen gelir 14 milyar 939 milyon 353 bin dolar olarak kaydedildi.

4’üncü çeyrekte yapılan harcamaların 11 milyar 28 milyon doları kişisel, 3 milyar 911 milyon doları ise paket tur harcamalarından oluştu.

Ziyaretçi Sayısı 63,9 Milyona Yükseldi

Türkiye’den çıkış yapan ziyaretçi sayısı 2025 yılında yüzde 2,7 artarak 63 milyon 917 bin 57 kişi oldu. Bu ziyaretçilerin 11 milyon 175 bin 394’ü, yurt dışında ikamet eden vatandaşlardan oluştu.

Yıllık ortalamalara göre Türkiye’de geceleme yapan ziyaretçilerin gecelik harcaması 100 dolar, yurt dışı ikametli vatandaşların gecelik harcaması ise 64 dolar olarak gerçekleşti.

4’üncü çeyrekte ise ziyaretçi sayısı yüzde 5,9 artışla 14 milyon 744 bin kişiye ulaştı.

Paket Turların Payı Yüzde 28,2

2025 yılı genelinde turizm gelirleri içinde:

• Paket tur harcamalarının payı yüzde 28,2,

• Yeme-içme harcamalarının payı yüzde 21,1,

• Uluslararası ulaştırma harcamalarının payı yüzde 12,8 oldu.

Bir önceki yıla göre yeme-içme harcamalarında yüzde 16,1’lik artış dikkat çekti.

Ziyaret Amaçlarında Gezi ve Eğlence İlk Sırada

Ziyaretçilerin Türkiye’ye geliş amaçlarında ilk sırayı yüzde 67,7 ile “gezi, eğlence, sportif ve kültürel faaliyetler” aldı. Yurt dışında ikamet eden vatandaşlar ise Türkiye’ye en çok akraba ve arkadaş ziyareti amacıyla geldi.

Yurt Dışına Gidenlerin Sayısı da Arttı

2025 yılında yurt dışını ziyaret eden vatandaş sayısı yüzde 4,4 artarak 11 milyon 897 bin 355 kişi oldu. Bu kişilerin kişi başı ortalama harcaması 807 dolar olarak hesaplandı.

4’üncü çeyrekte yurt dışına çıkan vatandaş sayısı ise yüzde 10,3 artışla 2 milyon 969 bin 848 kişi oldu.

Samsun’da en az bir gece konaklayan turist sayısı yılın aynı dönemine göre artış eğilimini sürdürdü.

En Çok Alman Turistler Samsun’u Tercih Etti

Yabancı turist profili yılın ilk 9 ayında çeşitlilik gösterdi.
En fazla konaklayan yabancılar arasında:

• Almanya: 3.985

• Rusya: 3.393

• Irak: 2.628

• Gürcistan: 2.614

• Suudi Arabistan: 2.549

• Özbekistan: 1.982

• İran: 1.701

• Çin: 1.446

• Azerbaycan: 1.352

• Güney Kore: 867

Alman turistler, yılın ilk 9 ayında Samsun’da en çok konaklayan yabancı grup oldu.

Turizmde Zirve: Temmuz ve Ağustos

Verilere göre hem yerli hem de yabancı turistlerin Samsun’da en yoğun konakladığı dönem temmuz ve ağustos ayları oldu.
Yaz sezonundaki etkinlikler, sahiller, doğa turizmi ve ulaşım hareketliliği ziyaretçi sayısını belirgin şekilde artırdı.

Samsun Dijital Tanıtımda 25 Milyon Gösterime Ulaştı

TGA’nın uluslararası dijital tanıtım faaliyetleri de Samsun’un bilinirliğine önemli katkı sundu.

• Sosyal medya çalışmaları: 5,4 milyon gösterim

• 38 ülkede gerçekleştirilen dijital afiş kampanyaları: 19,7 milyon gösterim

Bu kampanyalar sayesinde Samsun’u tanıtan web sitesine yüz binlerce ziyaretçi yönlendirildi.

Zürih’e gelip de Lindt’e uğramamak olmaz. David Schwarz ve oğlu Lindt’i 180 yıl önce kurduklarında, Osmanlı toprakları Mehmet Ali Paşa’nın ayaklanmaları ve Balkan isyanlarıyla çalkalanıyordu. O dönemin Avrupalı tüccarları ise savaşmak yerine inovasyonu tercih etmişlerdi. Elbette, halkın uysallığını da hesaba katmak gerekir. Belki de çikolatayı az tüketmekten kaynaklanıyordu bizdeki huzursuzluklar.

Lindt bugün, dünyanın en büyük çikolata çeşmesine sahip. Dünyanın dört bir yanından ziyaretçi ağırlıyor; her dilden, her ten renginden insanlar bu tatlı mabedi merakla geziyor. Aşağılarda ise Zürih Gölü, deniz ferahlığında göz kırpıyor. Irmakları ve gölleriyle barış içinde yaşamayı öğrenmiş bir toplum burası. Doğayla uyumlu bir yaşam kurulmuş. Gösterişten uzak, medeni bir sıradanlık hissi sarıyor insanı. Mimari çok etkileyici değil, çünkü fazlasıyla güncel ve sade.

Tren garını görmeden şehirden ayrılmak mümkün değil. En dağlık ülkede, belki de dünyanın en mükemmel tren ağı kurulmuş. Trenler, adeta uçak konforunda. Bizde ise, 1950’lerde karayolunu hedef gösteren ve “tren ülkeye uygun değildir” raporları veren “Gundiler” geliyor aklıma. Onları hayırla (!) anıyorum. Gelişmişliğin en sağlam temeli olan demiryolu, burada adeta bir imza gibi şehre kazınmış.

Garın tam karşısındaki Bahnhofstrasse’de gezinirken, Hermes mağazasında Arap zenginler ile Çeçen bir adam ve çarşaflı eşi dikkatimi çekiyor. Biri yerden, diğeri havadan bulmuş serveti besbelli, öğle namazına müteakip düşmüşler buralara.

Doğulu zenginler genellikle Patek Philippe ve Armani’den çıkarken; burası, bizim caddemiz Dior. Avrupalılar ise bisiklet üstünde—hafif, sade ve ilgisiz.

Fazla oyalanmadan Rathaus bölgesine ilerliyoruz. Her yan etkinlik dolu.

Bir Hint etkinliğine rastlıyoruz. Hermes’e bütçemiz yetmiyor belki ama Kermes var. Guru Derneği’ne yardım amaçlı bir etkinlik, biz de katılıyoruz. İsviçreli Hindular hevesli ve samimi, yerli olanlar ise biraz daha gergin ve suratsız. Doğu’nun bu yüzünde bir tuhaflık var. Güneş oradan doğuyor ama batarken iz bırakıyor anlaşılan.

İngiliz hippi grubu, Hint esintili şarkılar söylerken herkes eller havada modunda. Kermes standlarına göz atıyorum. Reels videolarında gördüğüm, arkasında farelerin dolaştığı, bacaklarını açarak saç tavada yemek pişiren “gara adam” sahneleri gözümde canlanınca iştahım kaçıyor. Burası elbette daha temiz ama yine de bana göre değil. Krepli, patatesli, bezelyeli, yumurtalı ve bol baharatlı o garip yemeği bana yedirmeye çalışan İsviçreli Hinduyu yalnızca gülümseyerek savuşturuyorum.

Hint fakirleri değil, Hint zenginleri dolaşıyor artık Zürih sokaklarında gündem olarak.

Sonrasında soluğu Grossmünster’de alıyoruz. Ama Basel’deki kiliseyi gördükten sonra burası sönük kalıyor. Basel’in dış gezinti alanları adeta bir açık hava sanat müzesi. Heykeller ve anı levhaları gerçek birer sanat eseri. Bir de Basellilerin, nehrin akışına kendilerini bırakarak ta aşağılara kadar yüzerek inmeleri var ki; Zürih’i gölgede bırakıyor. Irmağın akışına ölen değil, içinde yüzen Baselliler bir görsel şölen sunuyor ziyaretçilere.

Zürih’te ise şehir, Atakum’u andırırcasına yeşil alanlarla çevrili dermişim. Ağaçların arasında kaybolan bir şehir yaratılmış. Doğayla kavgalı değil, barışık bir planlama var. Her şey doğaya uygun ve onunla ilişkili. Belki de bu sakinliklerinin sebebi bu: Kavgayı değil, gülümsemeyi tercih etmişler. Zürihlileri baş tacı ediyoruz; iyi ki bu dünyada iz bırakmışlar, iyi ki varlar.

Bir de… İki kahveye 10 frank istemeselerdi… Tam cennetlikler diyecektim ama işte, her güzel şeyin bir kusuru var.

'TÜRKİYE, ÖRNEK ALINAN BİR TURİZM ÜLKESİ KONUMUNDADIR'

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, konuya ilişkin sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Türkiye, dünya turizminde ilk 4'te. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü'nün yayımladığı Mayıs 2025 Dünya Turizm Barometresi'ne göre; Türkiye 2024 yılında 56,7 milyon yabancı ziyaretçiyle, dünyada en çok turist ağırlayan 4'üncü ülke oldu. Bir önceki yıla göre 1 basamak yükselerek 5'inci sıradan 4'üncü sıraya çıkan Türkiye, bu alandaki istikrarlı yükselişini sürdürdü. 2024 yılı toplam ziyaretçi sayımız ise 62,3 milyona ulaştı. Bu büyük başarı; tarihi mirasımızı ve kültürel zenginliğimizi etkili biçimde tanıtmamızın, güçlü altyapımızın ve dört mevsime yayılan turizm çeşitliliğimizin bir sonucudur. Türkiye artık sadece izlenen değil, örnek alınan bir turizm ülkesi konumundadır" dedi. 

Colmar: Orta Çağ’dan Günümüze Uzanan Sessiz Bir Rehber

Fransa’nın doğusunda, Alsace bölgesinin kalbinde yer alan Colmar… Yalnızca mimarisiyle değil, kokusuyla, ışığıyla, insanıyla ve sessizliğiyle de anlatılması gereken bir şehir.

Günaydın Samsun yazarı Hakan Karaali, bu kez bizi Avrupa’nın en estetik şehirlerinden birine, Colmar’a götürüyor. Gözlemleri, kıyaslamaları, mizahi dili ve dikkatli detaylarıyla, yalnızca gezmek isteyenlere değil, şehir nasıl korunur diyen herkese bir medeniyet rehberi sunuyor.

Eğer Avrupa rotanızda Colmar yoksa bu yazıdan sonra yer açmanız kuvvetle muhtemel.
Çünkü bu yazı bir gezi notu değil; bu yazı bir Colmar Rehberi. Hem içe hem dışa yolculuk…

Alsace Şarap Yolu Üzerinde Bir Durak: Colmar

Alsace şarap yolundayım. İçtiğimden değil, merak ettiğimden. Dünyanın en önemli gezi rotalarından biri. 12. yüzyıldan başlayarak 18. yüzyıla kadar tüm mimariyi merkez alanlarda ayakta tutmayı başarmış Fransızlar, onları izliyorum. Bir mukayese içerisinde değilim. Daha çok dinginlik arayışı.

Merkezdeki Kilise, Etrafındaki Medeniyet

Her kentin ortasında bulunan kilise etrafında dönerek dolaşınca, eski şehri tadında, dozunda görme imkânın oluyor. Daha geniş daire çizerseniz daha modern yerleşim alanlarına ulaşıyorsunuz.

Büyük Şehir Olmadan Büyük Olmak

Daireyi genişletince büyük esnafın dükkânları ve marketler yatay olarak ortama yerleştirilmiş. Büyük şehir yaratma çabası yok. Büyük olunca işler böyüğe sarıyor malum.

Orta Çağ’dan Bir Parça: Küçük Venedik ve Ara Sokaklar

Colmar bu muhitin organik incisi. Küçük Venedik’te gayığa binenler uçuşta, mutlulukla seyrediyorlar köprüde kendilerini fotoğraflayanları. Ara sokakları, Orta Çağ mimarisinin özgün hâlini yansıtıyor.

Her Köşe Bir Detay, Her Detay Bir Hikâye

Kafanızı yukarıdan alamıyorsunuz zira her bir bina görmeye değer, açık vermemek lazım. Bazı binaların köşelerine entegre edilmiş küçük heykeller sizi şaşırtıyor.

Bartholdi’nin Memleketi Olmak Yetiyor

Özgürlük Anıtı’nı yapan Bartholdi’nin memleketi Colmar, olacak o kadar.

Esnafın Gülümsemesiyle Karşılaşmak

Eski Gümrük binasından başlayarak yürüdüğümüz Tüccarlar Sokağı enfes. Güççük esnaf yerleşik bu sokağa.

Tüccarlar Sokağı ve Peynir Tadımları

Restoranlar, peynir ve hediyelik eşya satan esnaf oldukça samimi ve güler yüzlü, ayrıca veren el tarafında. Peynir tatmaktan peynir almaya gerek duymuyorsunuz, o derece.

Gülmenin Medeni Hâli

Aslında etrafta herkes güler yüzlü. Yüzüne baktığın kadın, erkek sana gülüyor. Bizde kaşlar çatık, surat asık olduğundan aniden yüzü toparlamak kolay olmuyor ama "bonjur" diyerek işi kurtarıyoruz. Bu tip gülenlere biz "deli" deriz, meğer konuyu yanlış anlamışız, anlaşılan.

Sanatçılarının doğduğu evleri işaretleyip müzeye çevirmişler. Basit bir tabela ile onurlandırmışlar. Kibarlık ve vefa böyle bir şey.

Yeme içme konusuna girmeyeceğim, ChatGPT'den her bilgi bedava alınıyor. Benden çok daha detaylı biliyor kardeşim. Yok illa sorarsanız, nesi güzel diye, mutfağı sınıfta kalıyor bende veya biz beğenmiyoruz. Beğenene afiyet olsun.

Medeniyetin Sessiz İzleri

Colmar Fransız şehri ama Alman esintili. Batı Trakya veya Batum gibi düşünün, sınır olduğundan iki toplumdan aşırı rüzgar almış. Medeniyetin izlerini her taşta ve kaldırımda hissediyorsunuz.

Kaldırım, Yol ve Yönetim Dersleri

Bu kaldırım ve yol işini öğrenmek lazım. Seçilen her belediye başkanını buraya gönderip staj yaptırmalı. Yollarda çukur, delik, kayma, çökme falan katiyen yok. Bizim ya Usta ya da Başkan sorunumuz var. Bende her ikisi de beceriksiz ama size iki opsiyon sundum.

Temizlik, Tertip ve Ihlamur Kokusu

Temizlik, tertip on numara. Her yer parfüm kokulu. Bu Fransızların bizde tuvalet ve parfüm hikâyesi hep anlatılır ya, hepsi hikâye. Boş muhabbet. Sokaklarda izmarit, poşet, atık parçaları değil, ıhlamur ağacı yaprakları geziniyor. Zaten şehir ıhlamur kokuyor.

Ihlamur yaprakları içinde gezip, kuşlara yakın olmak isterseniz eğer Pfeffel Parkı’nda oturun, başınızdan ıhlamur yaprakları dökülsün. O ara hem ruhunu, hem bedenini arındırma terapisi yapıp yüzünüzü güldürün, yani uyum açısından.

Geceleri Colmar: Tarihle Baş Başa

Colmar geceleri çok başka. 23 sularında sokaklarda, Cuma ve Cumartesi hariç, hiç

kimse olmuyor. Tam tarihin içinden, hem de Orta Çağ’dan yürüyorsunuz.

Ferforje Lambaların Altında Orta Çağ

Ferforje (fer forgé - dövülmüş demir) lambalar, loş ışık, mum titremesi veren bir ambiyans.

Valjean mı, Rousseau mu? Siz Seçin

Artık Jean Valjean’ı arayan polis müfettişi Javert’i mi hayal edersiniz yoksa Jean-Jacques Rousseau mu, siz bilirsiniz.

Bir Kent Nasıl Korunur?

Ama gece Colmar mutlaka görülmeli. İşte o zaman bir kent nasıl korunmalı; kaldırım taşlarından duvarlara, ışıklandırmadan çatıya kadar insanoğlu neleri başarmış, şahit olunmalı, örnek alınmalı. Yani medeniyet açısından.

Bavyera’nın En Büyüğü: Münih

Münih(München), Almanya'nın en zengin kültürel miraslarından birine sahip şehirlerinden biridir. Bavyera eyaletinin en büyüğü, Almanya’nın en büyük üçüncü kentidir. Tarihi M.S. 1150’li yıllara dayanır.

München: Keşişlerin Yeri

Gotik yapıların başkentidir. Kentin ismi keşişlerin yeri anlamına gelen München’den gelir. Bu nedenle kentin armasında bir rahip yer alır.  Yürüyerek şehrin kalbindeki birçok önemli noktayı gezebilirsin.

Münih şehir merkezinde yürüme mesafesinde yer alan, mutlaka görmeniz gereken yerleri listeledim:

Münih’te Gezilecek Yerler

Marienplatz (Meryem Meydanı)

Burası Münih’in kalbidir. Dükkan, kafe, restoranlar buradadır. Oldukça hareketli bir caddedir. Yeni Belediye Binası (Neues Rathaus) ve Eski Belediye Binası (Altes Rathaus) ile çevrilidir. Her gün 11:00 ve 12:00’de (yazın 17:00’de eklenir) ünlü Glockenspiel çanı hareketli figürlerle gösteri yapar. 1158’li yıllarda suç işleyen kişilerin cezalandırıldığı bir meydandır.

 Frauenkirche (Meryem Ana Katedrali)

Münih katedrali olarak da bilinir. Kırmızı ikiz kubbeleriyle ikonik bir katedraldir. Yapımı 20 yıl sürmüştür. Münih’in en tanınan yapısıdır. Kral IV. Ludwig’in mezarı buradadır. Kulesine çıkıp şehir manzarasını izleyebilirsiniz.

Residenz München (Kraliyet Sarayı)

Bavyera krallarının 500 yıllık sarayıdır. Müzesi, mücevher koleksiyonu ve görkemli salonlarıyla etkileyicidir.

Feldherrnhalle & Odeonsplatz

Bavyeralı komutanlara adanmış anıttır. Nazi tarihindeki önemli olaylardan birine sahne olmuş yerdir. Çevresindeki tarihi yapılar dikkat çeker. Yakınında yer alan Theatinerkirche de görülebilir.

Viktualienmarkt (Gıda Pazarı)

1807’den beri açık olan tarihi bir açık hava pazarıdır. Taze meyve, peynir, sosis, bal, bira ve hediyelik eşya almak isteyenleri ağırlar. Öğle yemeği için harika bir duraktır.

Hofgarten (Saray Bahçesi)

Residenz Sarayı'nın hemen yanında yer alır. Özellikle bahar ve yaz aylarında çok huzurlu bir dinlenme alanıdır

Asamkirche (Asam Kilisesi)

Barok sanatın başyapıtıdır. Dışı sade ama içi büyüleyici bir kilisedir. Küçük ama çok etkileyicidir. Marienplatz’a çok yakındır. Görmeyi ihmal etmeyin.

Nationaltheater München (Ulusal Tiyatro)

Operaseverler için çok özel bir yapıdır. Dış mimarisi büyüleyicidir, göz alıcıdır. Rehberli turlarla gezmeniz tavsiye edilir.

Kaufingerstraße & Neuhauser Straße (Alışveriş Caddesi)

Marienplatz’tan Karlsplatz (Stachus) yönüne uzanan alışveriş caddesi. Zara, H&M, Galeria gibi markaların yanı sıra hediyelik eşya alabileceğiniz yerler de bulunur.

İpucu: Bu yerleri, Marienplatz’ı merkeze alarak maksimum 15 dakika yürüyerek görebilirsiniz.

Münih’te Gezilecek Spor Rotası

Benim gibi spor turisti iseniz gittiğiniz şehirlerde sadece tarihi ve kültürel yapıları görmek sizi kesmez. Bir de spora dair görülmesi gereken mekan ve yerleri de listelersiniz.  Bu da benim size öneri listem:

Allianz Arena Stadı (FC Bayern Stadium)

Futbolun dev kulüplerinden FC Bayern’in stadıdır. Mimari olarak da bir ikon: LED ışıklı dış cephe gece bambaşka bir güzelliktedir. 2006 Dünya Kupası, Şampiyonlar Ligi finalleri ve Bundesliga’nın önemli anılarına ev sahipliği yapmıştır. Stadyum turu, müze ziyareti ve mağaza alışverişi için minimum 2–3 saat vakit ayırmak gerekiyor.

FC Bayern Müzesi (FC Bayern Museum)

Allianz Arena içinde yer alır. Bayern tarihini anlatan video içerikler, kupalar, formalar, kulübün efsaneleri yer alır. Franz Beckenbauer, Gerd Müller, Oliver Kahn gibi isimlerin onuruna ayrılmış bölümler çok etkileyicidir. Çıkışta Bayern Megastore'a bağlanır.

FC Bayern Ürün Satış Mağazası (FC Bayern Megastore)

Avrupa'nın en büyük kulüp mağazalarından biridir. Tüm forma setleri (iç/dış/üçüncü), imzalı ürünler, bebek/kadın/çocuk koleksiyonları, kupa replikaları, ev ürünleri… Ne ararsanız bulabilirsiniz.  Maç günleri dışında da kalabalık olur. En iyi zaman sabah erken ya da geç saatlerdir. Spor objelerinden koleksiyon yapıyorsanız paracıkları hazırlayın.

FC Bayern Şehir Mağazası (FC Bayern World)

FC Bayern’in şehir merkezindeki amiral mağazasıdır. Hızlı alışveriş için idealdir. Marienplatz’da gezerken uğrar ve işinizi görebilirsiniz. Özel tasarım forma ve sezonluk kampanyalar zaman zaman sadece burada bulunur.

Sport Scheck (Spor Giyim Alışverişi)

Almanya'nın en büyük spor perakendecilerinden biridir. Nike, Adidas, Puma, Under Armour ve outdoor markalarının yanı sıra FC Bayern ürünleri de bulunur. Özellikle spor ayakkabı seçeneği çok fazladır. Ve teknik outdoor ürünleri çok çeşitlidir.

 Audi Dome Spor Salonu (FC Bayern Basketball)

FC Bayern’in Euroleague’de mücadele eden basketbol takımı maçlarını burada oynar. Bazı günler salon turu ve özel satışlar da yapılır.

Adidas Flagship Store (Spor Modası & FC Bayern Ürünleri)

Adidas’ın Münih’teki ana mağazasıdır. Spor modası, günlük yaşam, antrenman ve lifestyle ürünlerin yanı sıra Bayern koleksiyonları da mevcuttur. Özellikle sınırlı ürünler veya Alman Milli Takımı koleksiyonu için idealdir.

Bayern Graffiti Mural

Özellikle Allianz Arena yakınlarında ve metro geçişlerinde Bayern taraftarlarına ait dev duvar resimleri ve grafitiler görebilirsin.

Alışveriş Tutkunlarına Üç Tavsiye

Bu arada nerede olursa olsun alışverişten vazgeçemeyenler üçün üç önerim var.

Ingolstadt Village Designer Outlet

Münih’ten araçla 1 saatte gidilir. Nike, Adidas, Under Armour, Asics, The North Face, Columbia gibi spor markaları, aynı zamanda Ralph Lauren, Boss, Lacoste gibi günlük markalar bulunur. Hem mağazaları hem otoparkı ile Samsun’daki Lovelet AVM’nin büyük versiyonudur.

Adidas Outlet Store

Pasing bölgesinde yer alır; tren ve tramvayla ulaşım mümkündür. Şehir içinde olup da outlet indirimleri sunan ender mağazalardan biridir.

SportScheck Outlet

Münih’ten yaklaşık 25 dk uzaklıktadır. Spor ayakkabı, outdoor ürünleri, kayak ekipmanı ve çok sayıda spor markasının stok fazlası ürünleri %50'ye varan indirimle satılır.

Kısa Kısa Münih Notları

Münih’e Nasıl Gidilir?

İstanbul’dan Münih’e direkt ve aktarmalı olarak yılın her ayı uygun fiyatlı biletlerle ulaşım mümkündür.

Münih Havalimanı’ndan Şehir Merkezine Nasıl Gidilir?

Şehir merkezine metro, tramvay, otobüs ve taksi ile gidilebilir. Bizim tercihimiz havalimanından araç kiralama oldu. Merkeze uzaklığı 30 kilometredir.

Münih Şehir İçi Ulaşım

Münih metro ağıyla kaplıdır. Banliyö treni, tramvay, otobüs alternatif ulaşım seçeneğidir. Toplu ulaşımın güzelliği 24 saat hizmet vermesidir.

Münih’e Ne Zaman Gidilir?

En ideal zamanın mayıs-ekim arası olduğu söylenir. Biz ideal bir zaman diliminde gittik. Hava gömlekle ya da tişörtle gezilecek sıcaklıktaydı. Siz siz olun yine de yanınızda yağmurluk bulundurun. Benden söylemesi.

Münih’te Nerede Kalınır?

Inter-PSG UEFA Şampiyonlar Ligi finali sebebiyle şehir oldukça kalabalık, oteller dolu, fiyatlar da ateş pahasıydı. Biz bir yerde kaldık ama kalmasak da olurdu. Konaklama deneyimimiz hayal kırıklığıydı.

Giriş: Biraz Taraflı Olabilir

Nürnberg’in benim için yeri çok ayrı. Bu yazı biraz da bu yüzden taraflı olabilir. Şehri ilk kez 9 yıl önce Samsun’da tanıştığım Oliver ve Philipp kardeşlerin misafiri olarak ziyaret etmiştim. Şimdi, ikinci gelişimde yine aynı evde konaklıyorum.

Nürnberg’in bendeki sevgisi ve yeri kalıcı. Yazıda yer alan fotoğraflar her iki ziyaretimden izler taşıyor. Keyifli okumalar…

Nürnberg Gezi Rehberi

İstanbul Oyuncak Müzesi ile Nürnberg Arasındaki Bağ

Ünlü yazar ve şair Sunay Akın’ın kurduğu ve ülkemize hediye ettiği İstanbul Oyuncak Müzesi’nin ilham kaynağı aslında Nürnberg Oyuncak Müzesi’dir. Bir etkinlik için Nürnberg’e giden Akın, boş gününde kenti gezmeyi planlar.

Sunay Akın’ın Hikayesi

Otel lobisinde otururken eline geçen bir broşürde müzeyi görür, merak eder ve ziyaret etmeye karar verir. "Bir saatte gezer çıkarım," diye düşündüğü müzede saatler geçirir. Müze görevlisinin "Beyefendi kapatıyoruz," sözüyle boş gününü orada tamamlar.

İstanbul Oyuncak Müzesi’nin Doğuşu

Çocukluk anılarına döndüğü bu ziyaret, onun antika oyuncaklara olan ilgisini başlatır ve sonunda İstanbul Oyuncak Müzesi doğar.

Yıkılan ve Yeniden Doğan Bir Şehir

II. Dünya Savaşı'nda Almanya'nın birçok şehri bombalandı ama Nürnberg neredeyse yerle bir edildi. Şehrin %95’i yok oldu çünkü Nazi Partisi’nin propaganda merkezi burasıydı.

Yıkımı Çok Şiddetli Oldu

Parti kongrelerinin yapılmasının amaçlandığı kolezyum, kongre alanları, miting meydanları, zeplin alanı gibi yapıların hepsi Nürnberg’teydi. Taşıdığı anlam sebebiyle yıkımı çok şiddetliydi.

Arşiv ve Fotoğraflara Göre Yapıldı

Savaş sonrası şehir, eski haline sadık kalınarak yeniden inşa edildi. Bugün sokaklarında dolaşırken bu büyük yıkımı hissetmek neredeyse imkânsız.

Albrecht Dürer ve Bir Kardeşlik Hikâyesi

1400’lü yıllarda Macaristan’dan Nürnberg’e gelen iki kardeş resme tutkuludur. Ancak ekonomik koşullar, sadece birinin eğitim almasına izin verir. Yazı tura atılır, kazanan Albrecht olur; kardeşi Hans ise Albrecht’i okutmak için madenlerde çalışmaya başlar.

Albrecht’in Dönüşü ve Kardeşine Teklifi

Albrecht eğitimini tamamlar, yıllar sonra başarılı bir ressam olarak Nürnberg’e geri döner ve kardeşine “Artık ressamlıktan para kazanabiliyorum. Madenlerde çalışmana gerek yok.” diyerek resim eğitimi aldırmak ister.

Kardeşinin Yürek Burkan Yanıtı

Kardeşi Hans ise ellerini göstererek şöyle der: “Benim ellerim yaralı, ezik. Bu ellerle artık resim yapamam. İmkanı yok” İşte Albrecht Dürer’in ünlü “Dua Eden Eller” tablosu, Hans’ın elleridir. Nürnberg havaalanı ve müzesi onun adını taşır.

Nürnberg’de Gezilecek Yerler

Hauptmarkt Meydanı ve Eski Şehir

Şehrin kalbi olan Hauptmarkt Meydanı, Avrupa’nın en ünlü Noel pazarlarından birine ev sahipliği yapar. Eski Alman evlerinin bulunduğu sokaklar, tarih kokar. Yerel rivayetlere göre en eski Alman Evi’de Nürnberg’dedir.

Meydandaki Schöner Brunnen (Güzel Çeşme), gotik işçiliğin nadide örneklerindendir. Rivayete göre kubbe biçimindeki bu yapı önce kilise için yapılmış ancak daha iyi görülmesi için meydana yerleştirilmiştir.

Yakın çevrede gezebileceğiniz yerler:

·         Frauenkirche (Kadınlar Kilisesi)

·         Fembo House

·         St. Lawrence Kilisesi

·         Alman Ulusal Müzesi

Nürnberg Kalesi

Şehrin yukarısında konumlanan bu Orta Çağ kalesi, sizi zamanda bir yolculuğa çıkarır. Seyir terasından tüm Nürnberg manzarasını izleyebilirsiniz. Tarihi atmosferiyle unutulmazdır.

Nürnberg Mahkeme Binası ve Nazi Yargılamaları

Nazi döneminin propaganda başkenti olan Nürnberg, aynı zamanda Nazi Partisi mensuplarının yargılandığı yerdir. II. Dünya Savaşı sonrası hayatta kalan Nazi liderleri burada yargılanarak mahkûm edilmiştir. Tarihin garip cilvesi…

Binanın bazı bölümleri mahkeme binası olarak hâlâ aktif kullanılmaktadır.

🎬 Tavsiye: 1961 ABD yapımı Nürnberg Duruşmaları (Judgment at Nuremberg) filmi, bu yargılamaları anlatır.

Kolezyum ve Dokümantasyon Müzesi

Roma’daki kolezyum örnek alınarak Nazi kongreleri için inşa edilmeye başlanan yapı hiçbir zaman tamamlanamamıştır. Yakınında bulunan Dokümantasyon Müzesi, Nazi Almanyası’nın ideolojisini ve tarihsel sürecini anlatır.

🎥 Not: İlginizi çekebilecek bir magazin bilgisi paylaşayım. İbrahim Tatlıses’in oğlu İdo’nun Sen klibinin bazı sahneleri burada çekilmiştir.

Zeplin Alanı

Nazilerin devasa mitingleri ve zeplin inişleri için kullanılan bu alan, bugün boş bir anı mekânı olarak korunmaktadır. Bu alandaki merdivenli tören bölümü, Türkiye’den kaçırılan Bergama Tapınağı’ndan esinlenerek yapılmıştır.

Aynı bölgede, 9 kez Bundesliga şampiyonu olmuş bugün Bundesliga 2’de mücadele eden 1.FC Nürnberg’in stadyumu da yer alır.

Albrecht Dürer’in Evi

Ünlü ressamın doğup büyüdüğü ev, eski şehir merkezinde bulunur. Bugün müze olarak ziyaret edilebilir. Dürer’in hayatına ve sanatına dair pek çok bilgi burada sunulmaktadır.

Nürnberg Doğru Adres

Nürnberg; sanatın, tarihin, savaşın ve yeniden doğuşun iç içe geçtiği eşsiz bir şehir. Oyuncaklarla başlayan bir hikâyenin, Nazi yargılamalarına uzanan dramatik bir anlatısı var burada. Eğer bir şehir hem sizi düşündürsün hem de ilham versin istiyorsanız, Nürnberg doğru adres.

Tüm bu soruların yanıtı Genel Yayın Yönetmenimiz İbrahim Canbulat tarafından kaleme alınan Nürnberg Gezi Rehberi’nde! Hadi başlayalım.

 Nürnberg’e Genel Bakış

Almanya eyaletlerden oluşur ve Nürnberg Bavyera eyaleti sınırları içinde yer alır. Münih’ten sonra eyaletin en büyük kentidir. Eski Roma-Germen İmparatorluğu’nun merkezleri arasındadır. Orta Çağ’dan kalan kale ve surları günümüze kadar gelmiştir. Tarih ve kültür kokar.

Almanya’nın en önemli turizm destinasyonları arasındadır. İkinci Dünya Savaşı’nda askeri ekipmanların üretildiği kenttir. Dönemin askeri bölgesidir. Bu sebeple savaş sırasında büyük yıkıma uğramıştır.

Almanlar savaş sonrası dönemde kenti aslına uygun yeniden inşa etmişlerdir. Ülkenin kültür merkezlerinden kabul edilir.

Nürnberg’e Nasıl Gidilir?

Nürnberg’e farklı hava yolu şirketleriyle İstanbul, İzmir, Antalya’dan direkt uçuşlarla ulaşmak mümkün. Diğer şehirlerden de aktarmalı uçuşlar var. Kentin hemen yakınında konuşlanan havaalanından metro ve otobüsle merkeze kısa sürede ulaşabilirsiniz. Taksi seçeneği her zaman var.  

Ancak bizim seyahat deneyimimiz daha farklıydı. Samsun’dan yola çıkan üç ‘spor turisti’ Burak Güleç, Burak Şişik ve ben Inter-PSG arasındaki UEFA Şampiyonlar Ligi Finali için iki saatlik uçak yolculuğunun ardından Almanya’ya ulaştık.

İlk durağımız Münih. Otel fiyatlarının yüksekliği ve Burak Şişik’in arkadaşlarını görmek istemesi sebebiyle Nürnberg’e geçtik.

Nürnberg Ulaşım Rehberi

Kent içi ulaşım için otobüs, tramvay, metro seçeneği var ve bir Almanya klasiği olarak hepsi birbirine entegre. Kentin her tarafına bu ağ sayede ulaşım çok kolay.

Biz kiralama yaptığımız için araç seçeneğimiz vardı ama inanın şehri yürüyerek gezmeyi tercih ettik. Şehir merkezi yürüyerek kolayca gezilebilir. MüzePass veya NürnbergCard alırsanız ulaşım ve giriş ücretlerinde avantaj sağlarsınız.

Nürnberg’e Ne Zaman Gidilir?

Kentte karasal iklim hakimdir. Yazlar sıcak ve kışlar soğuk geçer. Üç gün sürecek bir program idealdir. İklim açısından ideal zaman dilimi Mayıs ile Eylül arasıdır. Kalabalık sevenlerdenseniz seyahatinizi Nürnberg Noel Pazarı (Aralık), Nürnberg Halk Festivali (Nisan), Franconian Bira Festivali (Mayıs), Nürnberg Eski Şehir Festivali (Eylül) ‘ne denk getirebilirsiniz.

Nürnberg’de Nerede Kalınır?

Merkezde yer alan oteller için çıkacak bolca avro için hazırlıklı olun. Ancak merkezden biraz çevreye doğru gittikçe hem kuzey hem güney bölgesinde daha uygun fiyatlı oteller var.

Biz B&B Hotel’de kaldık. Gece çok geç saatte gittik, sabah çok erken saatte çıktık. Ödemeyi önceden yaptığımız için resepsiyona uğramadan bize iletilen şifreyle otele girdik, aynı şekilde çıktık. Metro yakınında, temiz ve düzgün bir otel. Tavsiye ederim.

Linki de burada: https://www.hotel-bb.com/de/hotel/nuernberg-city

Nürnberg’de Ne Yenir?

Son cümleyi ilk olarak söyleyelim. Mutfakları bize uymuyor. Seçenek yok denecek kadar az. Biz kentin yerlisi olan arkadaşlarımızın götürdüğü mekanda şinitsel yedik. Tadı iyiydi. Bir de lebkuchen denen zencefilli kek tavsiye edilir. Meydanda bir yerde dondurmanın da tadına baktık lezzetliydi ama adını sorsanız söyleyemem.

Nürnberg’de Alışveriş Rehberi

Noel pazarı çok popüler. Pazar döneminde iki milyonu aşkın ziyaretçi kente geliyor. Döneme özel ürünler satışa çıkarılıyor. Hauptmarkt, Breite Gasse alışveriş için gidilen caddelerden. 

Nürnberg’de Gezilecek Yerler

 Kaiserburg Nürnberg (Nürnberg Kalesi)

Şehrin simgesi. Nürnberg gezisine kaleyi ziyaret ederek başlayın. Muhteşem kent manzarası sunar. Alman imparatorlarının Orta Çağ’daki önemli konaklama yeridir. Kuruluşu 11.yüzyıl. Surlarda yürümeyi ihmal etmeyin. Romanesk ve Gotik mimariye göre yapılmıştır.

Germanisches Nationalmuseum (Germen Ulusal Müzesi)

Almanya’nın en büyük kültür tarihi müzesi. Kuruluş yılı 1852. Orta Çağ’dan modern döneme kadar binin üzerinde eseri görebilirsiniz. Gotik sanat, zırhlar, müzik aletleri, dini objeler ve çok daha fazlası burada. Alman kültürünün kökenlerine dair çok şey öğrenebilirsiniz.

St. Lorenz Kirche (St. Lawrence Kilisesi)

Gotik mimarinin göz alıcı bir örneği. İçi de dışı da büyüleyici, dev vitrayları ve heykelleri şahane. İkinci Dünya Savaşı sonrası aslına uygun yeniden inşa edilmiş.

Albrecht Dürer Haus (Albrecht Dürer’in Evi)

Alman ressam Dürer’in 16. yüzyıldan kalma evi artık bir müze. Ziyaret edin. Orta Çağ’da sanat ve yaşam hakkında bilgi edinin. Sanat meraklıları için birebir.

Hauptmarkt & Schöner Brunnen (Ana Pazar Meydanı)

Şehrin kalbinde yer alır. Rengarenk tarihi çeşme “Schöner Brunnen” görülmeli. Eğer Noel zamanı gelsen dünyaca ünlü “Christkindlesmarkt” pazarı burada kuruluyor.

Memorial Nuremberg Trials - Courtroom 600 (Nürnberg Mahkeme Salonu )

Nazi savaş suçlularının yargılandığı ünlü 600 numaralı mahkeme salonu. Hukuk tarihi açısından çarpıcı bir yer. Tarihi bilgiler ve multimedya sunumlarıyla döneme dair bilgi edinebilirsiniz. Nürnber’e gidip burayı görmezseniz bu kente gitmediniz demektir. Mutlaka görün.

Weißgerbergasse (Dericiler Sokağı)

Rengârenk, orijinal yarı ahşap Orta Çağ evlerinin bulunduğu büyüleyici bir sokak. Fotoğraf çekmek için ideal bir atmosfer. Kısa bir yürüyüş yapmayı unutmayın.

Nazi Partisi Ralli Alanı (Reichsparteitagsgelände)

Nazi döneminden kalan geniş alan ve sergi salonları. Siyasi tarih meraklıları için etkileyici ve öğretici bir ziyaret sizi bekliyor olacak.

Nürnberg Spor Rotası  

Nürnberg’de bizim gibi futbol ve spor tutkunları için özel olarak ilginizi çekecek bazı önemli durakları ve ziyaret noktalarını da aşağıda derledim. Bunları da görseniz iyi olur.  

Max-Morlock-Stadion (Nürnberg Stadyumu)

1. FC Nürnberg’in iç saha maçlarını oynadığı stadyumdur. 50 bin koltuk kapasitelidir. 2006 Dünya Kupası’nda ev sahipliği yapmıştır. Bazı günler stadyum turları düzenleniyor. Maç yoksa bile dışarıdan gezip bol bol fotoğraf çekebilirsin.

1.FC Nürnberg Fan-Shop

Kulübün resmi ürünlerini bulabileceğin ana mağazadır. Forma, atkı, şapka, anahtarlık, nostaljik ürünler, gibi geniş ürün yelpazesi var. Online site: https://shop.fcn.de

1. FC Nürnberg Müzesi (FCN-Museum)

1.FC Nürnberg’in efsane futbol tarihini ve başarılarını anlatır. 9 kez Almanya şampiyonu olan kulübün zengin arşivine göz atabilirsin. Turu stadyum ziyaretiyle birleştirmek mümkün.

Club Museum Café (Stadyum yanında)

Futbol atmosferini yaşamak isteyenler için ideal bir nokta. FCN taraftarlarının buluştuğu bu alanda kahve içebilir, duvarlardaki tarihî fotoğrafları görebilirsin.

Hediyelik Spor Ürünleri Alabileceğin Diğer Noktalar

Karstadt Sports / Intersport / SportScheck: Bu zincir mağazalarda hem 1.FC Nürnberg ürünleri hem de Bundesliga, Bayern Münih gibi diğer Alman takımlarının lisanslı ürünlerini bulabilirsin.

 Galeria Kaufhof içinde de spor bölümleri olur.

"Club-Street Art" (Kulüp Grafitileri)

1.FC Nürnberg taraftar gruplarının duvarlara yaptığı grafitiler, özellikle Stadion                  U-Bahn durağı civarında görülebilir. Bir futbol şehri kültürünü hissettiren otantik görsellerle doludur.

Gidin, gezin, görün, deneyimleyin! Asla pişman olmayacaksınız.

Deneyim Seyahatine Yeni Bir Alternatif

Sanat ve kültür odaklı deneyim seyahatlerinin artık güçlü bir alternatifi var: Spor! Seyahati ve sporu sevenler, uluslararası spor organizasyonlarının yapıldığı kentlere seyahat ediyor ve gezi rotalarına dâhil ediyorlar.

Bu yeni nesil seyahat tarzı, hem sahada hem şehirde yaşanan deneyimi kapsıyor.

İşte ben de, spor turisti yol arkadaşlarım Burak Güleç ve Burak Şişik ile birlikte UEFA Şampiyonlar Ligi Finali için Almanya’ya gitmek üzere sözleştik.

Final maçı Inter–PSG arasındaydı ama bizim yaşadığımız asıl hikâye, skor tabelasının çok ötesindeydi.

1. Gün: Uçakta Başlayan Kriz

30 Mayıs sabahı soluğu Samsun Çarşamba Havalimanı’nda aldık ve AJet ile İstanbul aktarmalı Münih uçuşu planladık. Samsun–İstanbul uçuşumuz sorunsuz geçti. Ancak Sabiha Gökçen’den Münih’e kalkacak uçak, tam havalanacakken tekrar park pozisyonuna döndü.

Anonslar yapıldı: “Küçük bir teknik arıza.” Ama zaman ilerledikçe “küçük” sorun, “büyük” bir sabır testine dönüştü. 4 saati aşkın uçağın içinde kaldık. Karnımız aç, zihinlerimiz yorgun, moralimiz düşük. Üstelik gerildik, sinirlendik.

Münih’e Geç Varış ve Akşam Nürnberg

Uçağımız nihayet havalandı ve biz Münih’e indiğimizde önceden hazırladığımız tüm planlamamız çökmüştü.

Hemen araç kiraladık, Şampiyonlar Ligi Finali için Münih Olimpiyat Parkı içinde kurulan Festival alanına uğrayıp kısa bir mola verdik. Havayı kokladık ve ardından gece konaklayacağımız Nürnberg için yola çıktık.

Yaklaşık iki saatlik yolculuk sonrası şehre vardık. Bizi orada karşılayanlar, Burak’ların Şişik olanının Samsun’da avukatlık stajı yaptığı günlerde tanıştığı arkadaşı Oliver, kardeşi Philipp ve İspanyol dostları Antonio idi.

AJet’in kaybettirdiği 4 saati, Nürnberg sokaklarını akşam ve ilerleyen saatlerde de olsa gezdirerek telafi ettirdiler. Şehirle gece tanışmak, farklı bir derinlik kattı.

Akşam yemeğinde hesap vakti geldiğinde bizi mahcup ettiler; Alman usulü beklerken, Türk usulü davranıp elimizi cebimize bile attırmadılar. Hesabı ödediler.”

2.Gün: Nürnberg Gezisi ve 1.FC Nürnberg Shop Ziyareti

Ertesi sabah ayaküstü yenilen sanviçle geçiştirilen kahvaltı sonrası Nürnberg’i 2 saatlik bir yürüyüşle keşfettik.

Bundesliga 2’de oynayan kentin futbol takımı 1. FC Nürnberg’in ürün satış mağazası açılır açılmaz kendimizi içeri attık. Atkı, kupa, top almak istedik.

Ancak sezon sonu olduğu için kulüp renklerinde atkı kalmamıştı. Biraz buruk ama yine de diğer ürünleri alarak mağazadan çıktık. Meraklısına not kupa, rozet ve anahtarlık için 30 avro ödedik.

Hemen ardından bizi uğurlayan Oliver ve Philipp’i Samsunspor’un UEFA Avrupa Ligi maçına davet ettik ve onlara veda ettik.

Ingolstadt Outlet’e Gidiş ve Hızlı Alışveriş

Sonraki durağımız Ingolstadt oldu. Burası, dev bir outlet alışveriş alanı.
Dünyaca bilinen markaların mağazaları yan yana dizilmiş durumda. Normalde hakkını vererek dolaşmak için bir gün gerekir.

Ama biz tempolu bir şekilde iki saatte turumuzu tamamlayıp alacaklarımızı alarak Münih’e doğru yola çıktık.

Allianz Arena’da Final Havası

Direkt maçın oynanacağı, Bayern’in stadı da olan Allianz Arena’ya yöneldik. Stadın yanındaki çok katlı dev otoparka aracımızı park ettik. Maça saatler olmasına karşın hem Inter hem PSG taraftarları stadyum çevresini doldurmuştu bile.

Final maçına özel üretilen ve her iki kulübe ait ürünlerin yer aldığı resmi ürün satış mağazalarının önünde uzun kuyruklar vardı. Atmosfer, finalin büyüklüğüne yakışır gibiydi…

Festival Alanı ve Königsplatz

Daha sonra Münih Olimpiyat Parkı’ndaki festival alanına gittik. Ancak maça birkaç saat kala varken bile kapılar kapanmıştı; çünkü alan çoktan dolmuştu.

Biz de alternatif bir izleme noktası olarak konumlanan Königsplatz’a geçtik. Burası Kral Meydanı. Atina’daki Akropolis’ten esinlenerek 19.yüzyıl başlarında inşa edilmiş bir anıt yapı.

Bu meydan, Nazi döneminin en kritik sahnelerine ev sahipliği yapmış. Bugünse konser, festival ve kamu etkinlikleri için kullanılıyor. Buraya tam 6 adet dev ekran kurulmuştu. Atmosfer güzel, organizasyon düzenli, ama izleyenler ekrana bir o kadar da ‘duyarsızdı’. Tuhaf!

Maç PSG tarafından kazanıldı ama ne PSG’liler aşırı sevindi, coştu, ne finalde hezimede uğrayan İnter’liler aşırı üzüldü, yıkıldı.

Kendimize şunu sorduk:

“Bu finali bir Türk takımı ya da bir İngiliz, Alman kulübü oynasa atmosfer nasıl olurdu?”

Eminim çok daha güzel, çok daha coşkulu olurdu!

Münih’te Kalabalık Ama Sakin Gece

Finalden sonra biraz daha Münih sokaklarını turladık. Evet büyük bir insan kalabalığı… Ancak maçın büyüklüğüyle örtüşmeyen bir atmosfer vardı. Finalin bir vitrin olduğu kesindi ama sanki ruhu ve coşkusu eksikti.

3.Gün: Sabah Mini Tur ve Yeni Bir Kriz

Almanya’daki son günümüzde, pazar sabahı erken kalkıp havaalanına gitmeden önce 1.5 saatlik kısa bir Münih turu yaptık.

Ancak havaalanında bizi yeni bir kriz bekliyordu: Şampiyonlar Ligi finali sonrası oluşan muazzam yoğunluk. Uçağımızın kalkışına çok az bir zaman kalmıştı ve pasaport kontrolünde uzayıp giden bir sıra vardı.  

Neyse ki tipik bir Türk çözümü devreye girdi. İtalya’da okumuş ve bizim gibi finali izlemeye gelmiş bir arkadaşımız ortamı hareketlendirdi. Yaklaşık 30 kişilik bir grup olarak, diğer yolculardan izin isteyip sıranın en önüne geçtik. Pasaport kontrolünü geçtikten sonra ucu ucuna uçağa yetiştik.

Samsunspor’un Mucizesi

İstanbul aktarması sonrası Samsun’a döndük ama bizim için hikâye henüz bitmemişti. Zira Süper Lig’in kapanış maçı Samsunspor-Kayserispor arasında oynanıyordu.

Samsunspor’un UEFA Avrupa Ligi’ne üçüncü sıradan katılabilmesi için Kayserispor’u yenmesi gerekiyordu.

Uçaktan indiğimizde 75. dakikaydı ve Samsunspor 1-0 mağlup durumdaydı. Havaalanında bizi bekleyen bir arkadaşımızın yardımıyla 19 Mayıs Stadı'na gittik. Basın tribününe çıktığımda dakika 90’dı, hakem uzatmaları göstermişti.

Olmazların olduğu bir maç oldu! Önce oyuna son bölümde giren Soner Aydoğdu 90+5’te eşitliği getirdi. 90+8’de ise bu defa Arnbor Muja, sezonun kapanış golünü attı.

Gülenler, ağlayanlar, tansiyonu fırlayanlar, nabzını düşürmeye çalışanlar, şoka girenler, ne olduğunu anlamaya çalışanlar…

Üç dakika içinde atılan iki golle Samsunspor, maçı 2-1 kazandı, Süper Lig’i üçüncü bitirdi, Avrupa biletini aldı. Samsunspor’un haftalardır çekiştiği Beşiktaş’ın payına ise dördüncülük düştü.

 Veda: Futbolun Ötesinde Bir Şey

Samsunspor’un sıra dışı başarısının en büyük mimarlarından biri olan Thomas Reis, basın toplantısında ayakta alkışlandı. Ona gazeteciler ve yazarlar olarak sadece teşekkür etmekle kalmadık; Samsun 19 Mayıs Gazeteciler Cemiyeti ve Türkiye Spor Yazarları Derneği Samsun Şubesi adına plaketler takdim ettik.

Bu jest, sadece teknik bir başarıya değil, bir şehrin umuduna ve futbolun birleştirici gücüne duyulan saygının ifadesiydi.

Kapanış: Bu Sadece Bir Maç Değildi

Bu seyahat; bir uçuş gecikmesinden bir meydan festivaline, bir Şampiyonlar Ligi finalinden uzatma dakikalarında gelen mucize bir Samsunspor zaferine kadar her şeyi içinde barındırdı.

Spor, artık sadece saha içinde yaşanan bir mücadele değil; aynı zamanda bir şehri, bir kültürü, bir ruhu deneyimlemenin en güçlü yollarından biri.

Biz de üç spor turisti olarak; hem Avrupa’nın devleri arasındaki büyük finale, hem de Samsunspor’un tarihi başarısına yerinde tanıklık ettik.

Takipte Kalın: Gezi Rehberleri Geliyor!

Sizinle yarın “Nürnberg Gezi Rehberi” ve Cuma günü “Münih Gezi Rehberi” yazılarımı paylaşacağım.

Bu iki şehre gitmeyi planlıyorsanız, o yazıları mutlaka okuyun. Çünkü bazen bir şehri en iyi, orada bir futbol topu yuvarlandığında tanırsınız.

Almanya’da Tatil, Futbol ve BayArena Sürprizi

Geçen hafta bir hafta süren tatil için Almanya’daydım. Ortalama bir futbolseverin klasik tavrını ben de gösterdim ve orada bulunduğum süreci içinde bir maç olup olmadığını kontrol ettim.

O da ne! Bayer Leverkusen-Borussia Dortmund Bundesliga maçı var. Hemen kısa bir bilet arayışı ve mutlu son. Biletler cebimizde.

Alonso’ya Veda Maçıydı

Bayern Münih’in hegemonyasına son veren geçen sezonun şampiyonu Bayer Leverkusen’in, onlar için efsaneleşen teknik direktörleri Xabi Alonso’ya veda edeceği Borussia Dortmund maçı için BayArena’nın yolunu tutuyoruz.

Stadyuma ulaşmak için navigasyona “BayArena” yazdıktan sonra hedefe doğru ilerlerken yolunuz güvenlik görevlileri tarafından kesiliyor. Araç geçiş kartımızın olup olmadığını soruyorlar.

BayArena Ulaşımı: Ücretsiz Otopark ve Shuttle

Eğer kartınız yoksa, size bir kâğıt veriliyor. Bu kâğıtta aracınızı ücretsiz olarak park edebileceğiniz otoparkın konumu ve buradan her 10 dakikada bir stadyuma hareket eden otobüslerin bilgisi yer alıyor.

Otoparklar stadyuma araçla 10 dakika mesafede. Aracınızı park ettikten sonra otobüslerle doğrudan stadyum yakınına bırakılıyorsunuz. Maç bitiminde de aynı noktadan otobüsler kalkıyor ve sizi tekrar aracınızı park ettiğiniz yere ulaştırıyor.

Sadece araçla gelenler değil, bisikletle gelenler için de özel otoparklar hazırlanmış.

Leverkusen’de Tribün Kültürü: Kırmızı-Siyah Her Yerde

Maç öncesi Leverkusen sokaklarında kırmızı-siyah forma giymemiş birini görmek neredeyse imkânsız. Stadyuma yaklaştığınız andan itibaren “XAVİİİİİ” sesleriyle Leverkusen sokakları inliyor.

Borussia Dortmund’un ise bu maçı mutlaka kazanması gerekiyor çünkü Şampiyonlar Ligi’ne katılmak için üç puan şart. BVB’liler kendilerine ayrılan tribünü tamamen doldurmuş durumda.

Ancak Leverkusen tribünlerinde de azımsanmayacak sayıda BVB taraftarı bulunuyor. Dortmund’un attığı gollerden sonra her tribünden sevinç gösterileri görmek mümkün.

Signal Iduna Park Havası: Dortmund Taraftarı Yine Sahnede

BVB taraftarları her zamanki gibi. Tribün tamamen sarı ve 90 dakika boyunca müthiş bir tezahürat var. Özellikle gollerden sonra Leverkusen stadı BayArena, adeta Dortmund’un stadı Signal Iduna Park’a dönüşüyor.

O da ne! Türkiye’de alışık olmadığımız bir durumla karşılaşıyoruz: Her golden sonra meşaleler yakılıyor. Ancak ne güvenlik görevlileri ne de polisler buna müdahale ediyor. Çünkü taraftarlar meşaleleri sahaya ya da rakip takım taraftarlarına atmıyor; sadece seviniyorlar.

Ellerinde içecekleri, üzerlerinde formalarıyla insanlar futboldan gerçekten keyif alıyor. Takımlar da taraftarların güzel bir gün geçirmesi için ellerinden geleni yapıyorlar.

Leverkusen için maçın sonucu puan durumu açısından bir şey değiştirmeyecek olsa da, geçen sezon kendilerini şampiyon yapan Xabi Alonso’ya galibiyetle veda etmek istiyorlar.

Bol gollü maç 4-2’lik BVB galibiyetiyle sonuçlanıyor. Ancak maç bitiminde Leverkusen tribünlerinden bir kişi bile yerinden ayrılmıyor.

Xabi Alonso’ya Veda: BayArena’da Duygusal Anlar

Xabi Alonso’ya, belki de başka hiçbir teknik direktöre nasip olmayacak güzellikte bir veda töreni düzenleniyor.

Xabi, kale arkasındaki ULTRAS tribününün setine çıkarak elinde mikrofonla bir konuşma yapıyor.

Bu konuşma hem skor tabelasında yazılı olarak paylaşılıyor hem de stadyum hoparlörlerinden yankılanıyor. Tribünler, gözyaşları ve alkışlarla bu anı ölümsüzleştiriyor.

BVB taraftarları da maçın heyecanına rağmen bu muhteşem ortama saygı gösteriyor ve hiçbir taşkınlık yapmıyor.

Hem futbol açısından hem de Xabi Alonso’nun vedasına denk gelmiş olmak, benim için hayatım boyunca unutamayacağım çok güzel bir anıya dönüştü.

Xabi’nin vedası ve Leverkusen’in sahasındaki son maçın ardından BayArena’dan güzel anılarla ayrılıyoruz.

Dönüş Organizasyonu: Dakik, Ücretsiz ve Sade

Maç sonrasında stadyumun önüne dizilen otobüslerle herkes aracını park ettiği otoparka doğru yola çıkıyor. Bisikletle gelenler de bisikletlerini alarak evlerinin yolunu tutuyor.

Merak edenler için belirtmekte fayda var: Hem otopark hem de otobüs ücretsiz.

Futbol organizasyonu açısından bakıldığında, ülkemizin Almanya’yı yakalaması ne yazık ki kısa vadede mümkün görünmüyor.

Şu anda Türkiye ile Almanya arasında benzerlik gösteren tek nokta, kulüplerin taraftarları müşteri gibi görmesi diyebilirim.

Gerisi gece ile gündüz farkı gibi.

Ancak gurbetçi yoğunluğu ve Samsun’dan direkt seferlerin artmasıyla beraber Almanya’ya ve komşu ülkelere gitme imkanının ortaya çıkması sayesinde çok sayıda Alman şehrini ziyaret etme fırsatı buldum.

Almanya’nın en önemli şehirlerden biri Düsseldorf. Sebebi de şu.

Düsseldorf, Hollanda, Belçika sınırlarına yakın. Bu sebeple bir aktarma merkezi. Yanı sıra araç kiralayarak çevre şehirleri keşfetmek için önemli bir şehir. Öyle ki araçla Amsterdam 150 dakika Brüksel ise iki saat mesafede.

Ancak lokasyon avantajına rağmen Düsseldorf sınırları içinde turistik olarak yapılacak pek bir faaliyet bulunmuyor. Ne yazık ki. Yine de Düsseldorf’u gezmek isterseniz Königsallee ve Aldstadt ve Ren Nehri kıyıları görülmeli.

Buralar ilginizi çekecektir.  

Düsseldorf ile ilgili cümlelerimizi burada keselim, ikinci durağımıza yani Köln’e yol alalım.

Köln adını duyan birinin aklına gelen ilk yapı Dom Katedrali!

Katedral şehrin bir çok noktasından görülebiliyor.  Dom dünyanın en büyük üçüncü kilisesi. İhtişamıyla göreni büyüleyen bir yapı.

Giriş ücretsiz! İç camları vitraylar ile süslü. İçerisinde Vatikan’dakine benzer kardinallere ait mezar odaları var.

Peki Dom’da müslümanların bayram namazı kıldığını söylersem ne dersiniz?

Türkiye’den Almanya’ya giden ilk gurbetçilerimiz topluca namaz kılabilecekleri yer ararlar. Bulamayınca son çare olarak tarihi kilisenin papazlarına başvururlar. Bayram namazı kılmak istediklerini iletirler.

Talepleri kabul edilince kilise içindeki heykel ve resimleri geçici olarak perdelerle kapatarak 3 Şubat 1965 tarihinde yaklaşık 700 kişiyle bayram namazını eda ederler.

Köln, Almanya’nın en eski şehridir. Tarihi milattan önce ikinci yüzyıla kadar gider. Almanya’nın dördüncü, Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin en büyük kentidir.

Köln’ün orijinal adı Cologne. Peki neden biliyor musunuz? Köln, biz Türklerin çok severek kullandığı kolonyanın icat edildiği şehir. Şehirde 200 yıldan eski kolonya üreticileri var. Halen faaller.

Kent kimliğine uygun olarak Duftmuseum im Farina-Haus yani kolonya müzesine gitmeli, görülmeli.

Bir diğer önemli yapı Hohenzollern tren yolu köprüsü namı diğer Aşıklar Köprüsü.

Seyahat edenler bilir; Avrupalılar bir köprü görmesin, oraya kilit asmadan edemiyorlar. Dom Katedrali bitiminden karşı kıyıya bağlanan bu tren yolu köprüsünün her yeri asma kilitlerle dolu.  

Şehrin diğer köprüsünün ayaklarının dibinde de çikolata müzesi bulunur. İçine girerseniz kakao çekirdeğinden çikolataya uzanan yolu keşfedebilirsiniz.

Peki Almanya’dan, Düsseldorf’tan, Köln’den bahsetmişken milli içeceği hakkında konuşmayacak mıyız? Almanya’nın dört bir yanında olduğu gibi bu bölgede de yerel üreticilerin imalatı ürünler bolca tüketilmektedir.

Yerel içecek Kölsch olarak isimlendirilir.

Genelde 200 Ml’lik bardaklarda tüketilir, tepsilerinde içecek taşıyan garsonlar, sürekli masaları gezerler, siz bardağın üzerini kapatana kadar içeceğinizi tazelerler.

Son olarak alışveriş konusuna değineyim. Hollanda Almanya sınırında bulunan Roermond şehrinde büyükçe bir outlet bulunuyor ve markalı ürünleri ucuza temin edebiliyorsunuz.

Bir sonraki seyahat notlarımızla görüşmek üzere.

Uygulama, 18 Nisan- 27 Temmuz tarihleri arasında, çoğunluğu hafta sonlarına denk gelen 54 gün boyunca geçerli olacak.

Milli Park Gişelerinde Araç Girişleri de Arttı

Uludağ Milli Park Gişeleri'nden aynı dönemde 161 bin 610 araç giriş yaptı. Bu sayı geçen yıl 140 bin 510 olmuştu. Araç geçişlerinde ise yüzde 15,02 oranında artış yaşandı. Özellikle otobüs ve minibüs geçişlerinde yoğunluk dikkat çekti.

Teleferik Yoğunluğu Sezon Boyunca Yükseldi

2024-2025 sezonunun en yoğun 3 ayında teleferikle Uludağ’a çıkan ziyaretçi sayısı 159 bin 30 olarak açıklandı. Özellikle hafta sonları ve sömestir tatilinde teleferiklerde uzun kuyruklar oluştu.

Ramazan Bayramı’nda Uludağ’a İlgi Büyüktü

Kış sezonu dışında da hareketliliğin sürdüğü Uludağ, 9 günlük Ramazan Bayramı tatilinde 25 bin 395 kişiyi ağırladı. Geçen yıl aynı dönemde 22 bin 162 kişi bölgeyi ziyaret etmişti. Bu yılki artış yüzde 14,59 oldu. Teleferikle çıkış yapanların sayısı ise yüzde 32,34 artışla 8 bin 350’ye ulaştı.

20 Otel ve 8.350 Yatak Kapasitesiyle Zirvede

Uludağ’da bulunan 20 otel ve tesis, toplamda 8 bin 350 yatak kapasitesiyle kayak tutkunlarına hizmet veriyor. Sezonun 17 Ekim 2024’te düşen ilk karla başladığı Uludağ, 15 Aralık itibarıyla kayak sezonunu resmi olarak açmıştı. Ziyaretçi yoğunluğunun mart ayı sonuna kadar sürmesi bekleniyor.

1. Cancun, Meksika – %14.2 Olumsuz Yorum

Listenin zirvesinde Cancun yer alıyor. Turistlerin en büyük şikayetleri; yüksek fiyatlar, ısrarcı satıcılar ve bölgenin otantik havasını kaybetmesi olarak öne çıkıyor.

2. Antalya, Türkiye – %12.2 Olumsuz Yorum

İkinci sırada yer alan Antalya, özellikle yaz aylarında büyük ilgi görüyor. Ancak analizde, turistlerin şikayetleri arasında kalabalık plajlar, soğuk ve ilgisiz yerel halk, ve aşırı ticarileşme öne çıkıyor. Bölge, “turist tuzağı” olarak nitelendirildi.

3. Punta Cana, Dominik Cumhuriyeti – %11.9 Olumsuz Yorum

Listenin üçüncü sırasında Punta Cana bulunuyor. Ziyaretçiler, otel dışındaki alanların ilgi çekici olmadığını ve tatil boyunca sürekli satış baskısına maruz kaldıklarını belirtiyor.

Hayal Kırıklığı Yaratan Diğer Şehirler

• 4. Pekin, Çin: Aşırı kalabalık ve hava kirliliği nedeniyle olumsuz yorumlar aldı.

• 5. Orlando, ABD: Yüksek fiyatlar ve uzun kuyruklar turistleri memnun etmedi.

• 6. Mumbai, Hindistan: “Bunaltıcı ve kaotik” olarak tanımlandı.

• 7. Honolulu, Hawaii: Fiyatların yüksek olmasına değmediği düşünüldü.

• 8. Johor Bahru, Malezya: Temizlik yetersizliği ve beklentilerin altında kalmasıyla eleştirildi.

• 9. Kyoto, Japonya: Aşırı kalabalık ve yerel halkın ilgisizliği dikkat çekti.

• 10. Playa del Carmen, Meksika: Artan suç oranları ve yüksek fiyatlarla gündeme geldi.

Farklı Listeler, Farklı Sonuçlar

Bu liste, internet üzerindeki birçok benzer çalışmadan sadece biri. Örneğin BuzzFeed, 2024 yılında yayınladığı benzer bir listede yalnızca Orlando’ya yer verdi. Diğer hayal kırıklığı yaratan şehirler arasında Cabo San Lucas (Meksika), Paris (Fransa) ve Nashville (ABD) yer aldı.

Samsun, Karadeniz Bölgesi’nin göz bebeği. Bölgenin İstanbul’u. Geçici gelenin kalıcı yerleşmek isteyecek kadar hayranlık duyabileceği bir cazibe merkezi. Samsunlu olmayan ama bir sebeple bu güzel kente yolu düşecek olanların Samsun’u daha iyi yakından tanımaları için rehberler hazırladık…

İlk rehberimiz Samsun Lezzet Rehberi…

Samsun’da Ne Yenir?

Yukarıdaki soruya yanıt verebilmek için üç aşamalı çalışma yürüttüm. İlk aşamada kendi listemi hazırladım. Ardından listeyi damak tadına güvendiğim arkadaşlarımla paylaştım. Onlardan gelen dönüşlerle listeyi güncelledim. Peşi sıra bir hayat rutini haline gelen whatsapp gruplarına başvurdum. Tüm sürecin sonunda ‘Samsun Lezzet Rehberi’ ortaya çıktı.

Samsun’da Ne Yenir İşte iştah açıcı sorunun iştah açıcı yanıtları…

1. Samsun Pidesi

Rehberimizin ilk sırasındaki ürün Samsun pidesi. Pide, Samsunlular için kırmızı çizgi. Listenin ilk sırası için alternatif bir ürün, ne önerilebilir ne de önerilmesi teklif edilebilir.

Pide, Samsunlular için aslında bir pazar günü geleneği.

İnternetin hayatımıza girmediği, telefonların bizi rehin almadığı, ailelerin kalabalık olduğu zamanlarda tüm aile pazar sofrasında buluşurdu. O sofranın başrolünde de pide yer alırdı.

Samsun Pidesi Nasıl Yapılır?

Cumartesi gününden evin annesi pidenin iç harcını hazırlar, dinlemeye bırakırdı. Evin babası da pazar sabahı erken saatlerde kalkar, iç harcını alır, fırının yolunu tutar, sıraya girerdi. Sıranın durumuna göre belli-belirsiz bir süre bekledikten sonra pideyi aldıktan sonra koşar adımlarla evin yolunu tutardı.

Pideye, çay, söğüş, turşu eşlik ederdi. Ve tabii sıcacık aile sohbeti.   

Bu arada pide demişken orijinalinin kapalı usülde pişirilen kıymalı pide olduğunu hatırlatalım. Harcın içinde kıyma, soğan, tuz, kara biber, tereyağı yer alıyor. Pidenin ticari ürün haline gelerek fırınlardan lokantalara, restoranlara transfer olmasının ardından kuşbaşılı, sucuklu, pastırmalı, kaşarlı, kavurmalı, beyaz peynirli, çökelekli, ıspanaklı gibi ürünlerle çeşitlendirildi.

Samsunlular pideyi düğün evinde yer, taziye evinde de yer. Samsunlular pideyi kentte yer, kırsalda da yer. Samsunlular pideyi sabah yer, öğlen yer, akşam yer. Uzun lafın kısası bir Samsunlu acıktığında aklına ilk olarak pide gelir.

Bu sebeple Samsun’a yolunuz düşerse ilk tüketeceğiniz yerel ürün Samsun pidesi olmalıdır.  

Afiyet olsun.

2. Çakallı Menemeni

Rehberimizde ikinci sırayı Çakallı menemeni alır. Menemen aslında bir Türkiye lezzeti. Ülkemizde hemen her evde menemen pişirilir, afiyetle de yenir.

Ama Çakallı menemeni Samsun’a has bir lezzet. Üstelik Çakallı menemeni, ‘menemen soğanlı mı olur, soğansız mı olur’ tartışmalarında tercihini soğansızdan yana kullanmış bir Samsun lezzeti.

Aslında Çakallı menemeni, bir yol üstü lezzeti. Zira Samsun-Ankara karayoluna sağlı-sollu yerleşmiş işletmelerde yapılıyor. Adını da yer aldığı lokasyondan alıyor. Yılın 365 günü, günün de 24 saati Çakallı menemenini tadabilmeniz mümkün.

Çakallı Menemeni Nasıl Yapılır?

En lezzetli hali ise domatesin, biberin sezonu olan yaz aylarında tadılıyor. Orijinal Çakallı menemeni domates, yeşil biber, yumurta sarısı, kaşar (rendelenmiş halde olmalı), tereyağ, tuz, kara biber, pul biberin bir araya gelmesiyle hazırlanıyor.

Çakallı menemeni yanında turşu, kendine has özel pide ve çayla servis ediliyor. Yolu Karadeniz’e düşenler tarafından da afiyetle yeniyor.

Afiyet olsun.

3. Samsun Simidi

Rehberimizin üç numarasının sahibi Samsun simidi. Özellikle kahvaltı için tercih edilen enfes bir lezzet.  

Samsun Simidi Nasıl Yapılır?

Samsun simidini anlatmadan önce tarifini verelim. Simidin hamuru un, su, maya, tuzun karışımından elde ediliyor. Bir saate yakın dinlendirilen hamur belirlenen gramajlara göre kesiliyor, bağlanıyor.

Hamur, daha sonra içinde dut pekmezi olan kaynar kazana atılıyor. 30-40 saniye kadar bir süre haşlandıktan sonra kazandan çıkarılıyor, susama bulanıyor, fırına veriliyor. Odun ateşiyle 20 dakika pişiyor. Ardından servise hazır hale getiriliyor.

Samsun simidi çıtırlığını soğuk kazan yerine kaynar kazana atılmasından, lezzetini ise tüm üretim sürecinin makine kullanılmadan ustaların elinde yapılmasından alıyor.  

Samsun simidi en çok neyle tüketiliyor derseniz onun yanıtını da yazının bu bölümünde verelim. Samsunlular simidin yanında siyah çay tercih ediyor. Çayın alternatifi ise ayran. Yine simide peynir eşlik ediyor. Hangi peynir diye sorarsanız o da tercih meselesi. Kaşarla da, tulumla da, kremle de tüketiliyor.

Afiyet olsun.

4. Samsun Döneri

Samsun döneri de kendine has lezzetiyle Türkiye’nin birçok bölgesinde yapılan dönerden ayrışıyor. Ancak burada belirtilmesi gereken bir nokta var. Samsun’da döner konusunda öne çıkan işletmelerin farklı et tercihleri var.

Bazısı ana malzeme olarak süt kuzusu, bazısı ise dana kullanıyor. Ayrıca et/kıyma karışımıyla döner yapan işletmelerin varlığını da hemen hatırlatalım.

Samsun dönerinin en büyük farklılaştırıcı unsuru ise tereyağa bulanmış sıcak lavaş.

Türkiye’nin birçok yerinde döner, tırnak pide, pide ya da ekmekle servis ediliyor. Lavaş ile servis edenler ise çiğ köfte lavaşı gibi ince lavaş kullanıyor. Ama Samsun’da et özel bir lavaşla birleştiriliyor. Yanına mevsime göre bir söğüş tabağı ekleniyor. Ve tabii olmazsa olmaz el yapımı ayran.

Bir dip not daha Samsun döneri normalden daha yağlıdır. Tereyağ desteğiyle pişirilir. Bu konuda bir hassasiyetiniz varsa lütfen sipariş verirken belirtin.

Afiyet olsun.  

5. Kaz Tiridi

Listemize giren bir başka ürün ise Samsun kaz tiridi. Kaz tiridi, Samsun’un özellikle iç bölgelerine ait bir lezzet. Çıkış noktası Asarcık, Havza, Kavak, Ladik, Vezirköprü ilçeleri ve bu ilçelerin köyleridir. Samsun kaz tiridi bir köy yemeğidir, bir kış yemeğidir.

Köylerde aylar boyunca özel yetiştirilen kazlar, kışla birlikte yağlanır. Kar yağan uzun kış gecelerinde köylüler bir evde toplanır, sohbet edilir. Bu sırada da ocağa pişmesi için kaz konulur.

Samsun Kaz Tiridi Nasıl Yapılır?

Kaz, 3-4 saat süreyle döne döne pişer. Kazın altına konulan bir tepsiye kazın yağı damlar. Biriken yağla bulgur pilavı pişirilir. Ayrıca bu yağla yufka yağlanır.

Pilav, üzerine pişirildikten sonra tiftiklenen kaz ve yağlanan lavaş konulur, böylelikle kaz tiridi ikrama hazır hale gelir. Tiridin yanında ayrıca turşu ikram edilir. Bu tarihi lezzete ayrıca ev yapımı ayran eşlik eder. Gecenin ilerleyen saatlerinde ise semaverde demlenen çay sohbete eşlik eder.

Yıllar önce köylerde başlayan bu kış geleneğinin ünü ilçelerin sınırlarını aşınca çevre illerden talep gelmeye başladı ve köylerde kaz tiridi ikram eden evler açıldı.

Samsun ve çevre illerde yaşayan insanlar, randevuyla bu tirit evlerine gidiyor ve bu eşsiz lezzetle damağını buluşturuyor.

Afiyet olsun.

6. Yakakent Mantısı

Yakakent, Samsun’un Karadeniz sahilinde yer alan Sinop’a komşu şirin küçük ilçesi. Bu güzel ilçenin dillere destan bir lezzeti var: Yakakent Mantısı.

Yakakent Mantısı Nasıl Yapılır?

Mantının hamuru un, su, yumurta, tuzdan elle yoğrularak ve orta sertlik kıvamında elde ediliyor, iç harcında kıyma, soğan, kara biber, tuz bulunuyor. Hamurla iç harcın buluşmasından sonra pişirme sürecinde 2 litre su kullanılıyor, hızlı ateşle 15-20 dakika aralığında mantı istenilen kıvamı yakalıyor.

Pişen mantı yoğurtlu ve cevizli olmak üzere iki türlü usulle servis ediliyor.

Yoğurtlu Yakakent Mantısı

Süzme yoğurtla tuzda ezilmiş birkaç diş sarımsak karıştırılıyor ve mantının üzerine dökülüyor. Yoğurdun üzerine de eritilmiş tereyağı dökülüyor ve servis ediliyor.

Cevizli Yakakent Mantısı

Cevizli mantı için servis tabağının dibi yağlanıyor, tabağa ilk olarak ince dövülmüş ceviz serpiliyor, cevizin üzerine mantı dökülüyor. Mantının üzerine eritilmiş tereyağı ve onun da üzerine ikinci kat ceviz ekleniyor.

Yakakent için de Yakakent mantısı için de yolunuzu buralara düşürün.

Afiyet olsun.  

7. Bafra Nokulu

Nokul, önceleri bir bayram tatlısıydı. Bafra’nın köylerinde fırınlarda arefe günü hazırlanırdı. Bayram ziyaretlerinde gelen misafirlere ikram edilirdi. Ünü ilçe sınırları dışına çıkan Bafra nokulu, bugün bir bayrak lezzeti olmaktan çıktı. Artık her gün tüketiliyor. Sadece Bafra’da değil kargo sayesinde Türkiye’nin dört bir yanına ulaştırılıyor.

Bafra Nokulu Nasıl Yapılır?  

Bu kendine has lezzetin tarifine bir göz atalım. Mayalı hamurla yapılır. Hamur baklava hamurunda olduğu gibi ince ince açılır. Açılan hamur yağlanır. İçine önce ceviz konulur. Peşi sıra üzüm konulur. Sonra katlanır, pişirilmek üzere dilimlenir. Üzerine yumurta sürülür. Fırında 45 dakika süreyle pişirilir.

Bafra nokulunun orijinaline şeker konulmaz. Nokul tadını üzümden alır. Ama damak tadına göre de ilave şeker konulabilir. 

Samsun’a gelince Bafra nokulu tadına bakmadan dönmeyin. Tadına bakınca zaten paket paket alarak yanınızda götüreceksiniz. Bir güzelliği de doğru saklama koşullarında üç ay boyunca lezzetini muhafaza ettiğini de hatırlatalım.

Afiyet olsun.

8. Çarşamba Kıvratması

Bafra nokulu için bir şey demiştik hatırladınız mı? Nokul bir bayram tatlısıydı. Aynı şey Çarşamba kıvratması için de geçerli. Çarşamba kıvratması, bayramlarda ikram edilmek üzere evlerde hazırlanan bir tatlı.

Bugün Çarşamba’ya gelenlerin ilçeden ayrılırken mutlaka yanlarında götürdükleri Çarşamba kıvratmasının nasıl yapıldığına bir göz atalım. 

Çarşamba Kıvratması Nasıl Yapılır?

Hamur için buğday unu kullanılır. Un, su, yumurta, yoğurt, sıvı yağ ve karbonat karıştırılır. Kulak memesi kıvamında hamur elde edilir. Hamur yumurta büyüklüğünde bezeler halinde kezilir, bir tepsiye konulur, dinlenmeye bırakılır. 

Dinlenmiş hamur nişasta ile birlikte ince ince açılır. Yufkanın üzerine fındık içi serpiştirilir. Oklava yardımıyla rulo haline getirilir, sıkıştırma işlemi yapılır. Yağlanmış tepsiye dizilir. Daha sonra eritilen margarin yufkanın üzerine fırça yardımıyla sürülür. Üzeri kızarıncaya kadar fırında pişirilir.

Afiyet olsun.

9. Bafra Lokumu

Bafra’nın nokul kadar popüler bir tatlısı daha var. O da Bafra lokumu. Olmazsa olmaz manda kaymaklı Bafra lokumu. Ünü nokul gibi ilçenin sınırlarını aşmış durumda.

Bafra Lokumu Nasıl Yapılır?

Şeker, nişasta, su üçlüsü harmanlanıyor, kaynatılıyor, lokum ortaya çıkıyor. Lokum daha sonra bir kenarda dinlendiriliyor. Yumuşak kıvam yakalanana kadar bekletiliyor. Daha sonra lokumla kaymak buluşturuluyor ve sarma işlemi yapılıyor.

Lokumun lezzetinin iki püf noktası var. İlki Kızılırmak Deltası’nda yetişen mandaların kaymağından üretilmesi. İkincisi ise lokum ile kaymağın ağızda aynı anda erimesi.

Ancak bu eşsiz lezzeti sevenlere küçük bir uyarı. Manda kaymaklı Bafra lokumunun lezzetini kaybetmemesi için en fazla bir hafta içinde tüketilmesi gerekiyor.

Afiyet olsun.   

10. Bafra Dondurması

Bafra Dondurması, Samsun’un çok tüketilen markalaşmış bir diğer lezzeti. İlk yıllarda sadece ballı ve karamelli olarak yapılan Bafra dondurması şimdilerde limonlu, cevizli, fıstıklı, bademli, parça çikolatalı, vişneli, böğürtlenmi, çilekli olarak üretiliyor.

Bafra dondurması sadece yazın değil yılın 12 ayı tüketiliyor.

Bafra Dondurması Nasıl Yapılır?

Bafra dondurmasının ana hammaddesi Kızılırmak Deltası’nda yetişen mandalardan sağlanan süt. Manda sütü, şeker, salep, balla buluşuyor, özel kazanlarda 150 derecede kaynatılıyor. Kaynatma işlemi iki saat sürüyor ve bu süre içinde insan gücüyle sürekli karıştırılıyor.

Kaynama işlemi sonrası dondurma 45 dakika dinlendiriliyor. Daha sonra mekanik makinalarda 30 dakika daha karıştırma işlemi yapılıyor. Dondurma, soğutma işlemi sonrası özel kaplara alınıyor ve dondurucularda tüketiciyle buluşmayı bekliyor.

Yemeden dönmeyin.

Afiyet olsun.     

Bu yazıda Samsun Lezzet Rehberi kapsamında Samsun’da Ne Yenir? sorusuna yanıt aradık. Şimdi bu 10 eşsiz Samsun lezzetini tadabileceğiniz işletme önerilerini sizlerle paylaşacağız.

Serinin ilk yazısı Samsun pidesi nerede yenir? Takipte kalın!

Samsun, turizm açısından potansiyel barındıran ama bu potansiyeli farklı sebeplerden ötürü ortaya çıkaramamış bir kent. Bu güzeller güzeli kentin, Samsun’un, yerli, yabancı turistlere, turist adaylarına tanıtılması gerekiyor.

Samsun’da Pide Nerede Yenir?

 Bu amaç doğrultusunda hazırladığımız Samsun Lezzet Rehberi yazı dizisinin ilk bölümünde Samsun’da Ne Yenir? başlığı altında Samsun lezzetlerini kaleme almıştım. Şimdi biraz daha detaya inelim. Samsun lezzetlerinin en iyilerini nerede bulabileceğinize değinelim.

Samsun Lezzet Rehberi’nin ikinci bölümünün konusu Samsun’da Pide Nerede Yenir? İşte bu lezzet dolu sorunun yanıtlarına bir bakalım….

Kentin Milli Lezzeti: Samsun Pidesi

 Samsun pidesi, kentin milli lezzeti. Samsunlular, düğünden cenazeye, asker uğurlamasından doğum günü kutlamasına kadar her türlü etkinlikte pide tüketiyor.

Samsun pidesi, önceleri cumartesi akşamı evlerde hazırlanan iç harcıyla pazar günleri fırınlarda pişiriliyordu. Geç saatlerde yapılan ve tüm aile fertlerini etrafına toplayan kahvaltı sofralarının başrolünde yer alıyordu.

Samsun pidesi, ticari kimlik kazandığı günden itibaren sadece fırınlarda pişirilen bir ürün olmaktan çıktı, lokantaların, restoranların menülerine girdi. Artık her işletmenin menüsünde yer alıyor, her gün, günün her saati tüketiliyor.  

İlçeler Arasında Rekabet Sebebi

 Samsun pidesi, ilçeler arasında kıyasıya yaşanan lezzet rekabetinin baş aktörü. Neden derseniz Çarşambalılar, Bafralılar, Termeliler en iyi pidenin kendilerinin yaptığı pide olduğunu iddia ediyor.

Çarşamba Pidesi, Bafra Pidesi, Terme Pidesi

 Rekabet öyle bir boyutta ki her üç ilçe, Çarşamba pidesi, Bafra pidesi, Terme pidesi adı altında pidelerini tescil ettirdi. Her üç ilçenin pidesinin Türk Patent Kurumu tarafından verilen ‘coğrafi işaretli ürün’ belgesi mevcut.

Peki en iyi pideyi kim yapıyor?

İşte öne çıkan mekanlar:

Samsun Pidecisi Nuri Usta

 Samsun kent merkezinde pide için en doğru adres: Samsun Pidecisi Nuri Usta. Fiziksel açıdan küçük bir işletme. Sadece 4-5 masası var. Butik pideci tabiri onlara çok yakışıyor. Mekan adını işletmenin sahibi Nuri Demirarslan’dan alıyor. Nuri Usta, Çarşambalı. 30 yılı aşkın Samsun pidesi yapıyor.

Nuri Usta, yaşamını Samsun, İstanbul, Bodrum arasında dolaşarak sürdürüyor. Bodrum’da bir işletmesi mevcut. Samsun’daki işletmede fırının başında Nuri Ustanın çırağı Muhammet Usta var.

Kapalı, açık tüm pidelerini istisnasız tercih edebilir afiyetle tüketebilirsiniz. Benim kişisel tercihim kapalı kıymalı ve açık beyaz peynirli. Yanında da el yapımı ayran.

Samsun Pidecisi Nuri Usta

•  http://www.nuriusta55.com/tr
• 0 362 437 55 55
• Karadeniz Mahallesi, Aziziye Caddesi, No:29, İlkadım, Samsun 

Gülhan Restoran

 Gülhan Restoran, 30 yıllık bir işletme. 500 kişiyi aynı anda ağırlayabiliyor. Pideyi iyi yapan bayrak işletmelerden. Otopark alanı mevcut. Bahçesi dillere destan. Mekan kadar pideleri de çok meşhur. 30’a yakın açık/kapalı pide çeşitleri mevcut.

Açık pidelerini daha çok seviyorum. Vejeteryan değilim ama vejeteryan pidelerini de beğendiğimi ifade etmek istiyorum. İşletme menüsünde pidenin yanı sıra kebap çeşitleri, tava ve ızgara lezzetlerinin yanı sıra her gün değişen et ve sebze yemekleri yer alıyor.  

Gülhan Restoran

• https://www.gulhan.org/
• 0 362 457 64 64
• Körfez Mahallesi, Atatürk Bulvarı, No: 125, Kurupelit, Atakum, Samsun

Galip Usta

 Çarşamba pidesi denilince akla gelen en popüler işletme. Vedat Milör’ün pidesini tatmasının ardından ünü Türkiye’ye yayıldı. Galip Usta’nın merkez şubesi, Çarşamba Belediyesi’nin hemen yanında yer alıyor. İkinci şubesi Samsun-Ordu karayolu üzerinde bulunuyor. İşletmenin sahibi Galip İleri. Galip Usta, Çarşamba pidesi yapıyor ama kendine bir pide yorumu var.

Pideleri daha turistik, hamuru incecik, doyumluk değil tadımlık. Doymak için tercihiniz en az 1,5 olmalı. Kişisel tercihim kapalı kıymalı ve açık kuşbaşılı. Diğer pideleri de lezzetli. Pidelerine en çok çay yakışıyor.  

Galip Usta

• Web sitesi yok.
• 0 362 832 30 10
• Orta Mahalle, 153 Sokak, No:2/A, Çarşamba, Samsun

İstek Pide

 Çarşamba pidesi demişken İstek Pide’yi anmamak olmaz. Klasik Çarşamba pidesinin temsilcilerinden. Babamın pazar pidesi için ilk tercihi Rıdvan Paşa Camii arkasındaki fırınlarıydı. Benim için aslında pide demek İstek Pide demek.

Fırın zamanla lokantaya dönüştü. Orası yetmeyince şehir içini bırakıp Samsun-Ordu karayoluna taşındılar. Hatta zannediyorum aile içinde ayrışma oldu ve birden fazla şube açıldı. Benim tavsiye edeceğim mekan Galip Usta ile komşu olan İstek Pide. Giden canınızın çektiğini isteyin. 

İstek Pide

• Web sitesi yok.
• 0 541 209 45 55
• Sungurlu Mahallesi, Kartepe Opet Karşısı, No: 217, Çarşamba, Samsun

Efor Pide Salonu

 Samsun’da pide nerede yenir listesine girecek işletmelerden biri de Efor Pide. Uzun yıllardır Samsun’un referans pide noktalarından. İşletme, Bafra yönüne giderken Güzelyalı mevkiinde yer alıyor.

Efor Pide Salonu

• Web sitesi yok.
• 0 362 437 65 06
• Güzelyalı, Atatürk Bulvarı, No: 118/A, Atakum, Samsun

Niyazi Kesim Restoran

 Pideyi Bafra usulü sevenlerdenseniz Niyazi Kesim Restoran tam size. İşletme 1985 yılından bu yana geleneksel usüle uygun Bafra pidesi yapıyor. Pideleri bol tereyağlı ve kıtır kıtır. Bugün 5’i Bafra ve Samsun’da, biri de Ankara’da olmak üzere 6 şubesi mevcut.

Ancak benim size önerim Bafra’daki meydan ya da Köprübaşı şubesi. Öncelikle buralarda yemeyi tercih edin. Açık mı kapalı mı diye soruyorsanız. O tamamen size kalmış. Afiyet olsun.

Niyazi Kesim Restoran Meydan

• https://niyazikesim.com/
• 0 362 543 02 02
• Belediye Caddesi, No: 2, Bafra, Samsun

Koray Çatan Restoran

 Bafra pidesi için bir başka alternatif mekan Koray Çatan Restoran. İşletme İncesu’da bulunuyor. Büyük ve ferah bir mekan. Otopark alanı mevcut. Ama sizi oraya yönlendirme sebebimiz bunların hiçbiri değil pidesi, daha doğrusu Bafra pidesi.

Açığıyla, kapalısıyla güzel ve lezzetli. Kıymalı, köy peynirli, kaşarlı, kavurmalı, kuşbaşılı, pastırmalı. Sizin tercihiniz hangisi?

Koray Çatan Restoran

• https://www.koraycatan.com/
• 0 362 457 55 82
• İncesi Yalı Mahallesi, 6007.Sokak, No: 4, Atakum, Samsun

Terme Özler Pide

 Samsun pidesi için üç ilçe arasında ‘en iyi pideyi ben yaparım’ yarışı mevcut. Çarşamba’dan, Bafra’dan tavsiyelerimiz oldu. Terme’den de öneride bulunalım. Terme pidesi için en iyi adres kesinlikle Özler Pide.

Bu satırların yazarının çocukluğu Çarşamba’da geçti ama zaman zaman Terme’ye gittiğimizde pide için uğradığımız yer Özler Pide idi. Önceleri kapalı kıymalı pidesini yerdim sonraları tercihim açık oldu. Açıkta da kuşbaşılım favori.     

Terme Özler Pide

• Web sitesi yok
• 0 362 876 42 53
• Fenk Mahallesi, Atatürk Caddesi, Ovalı Sokak, No: 8, Terme, Samsun

Usluoğlu

Usluoğlu 40 yıllık bir Samsun işletmesi. Baklava ile başlayan yolculuğu zamanla değişime ve dönüşüme uğradı. Bugün restoran hizmeti de veriyorlar. Tercihim ofisimin olduğu yerde bulunan Canik şubesi. Tatlısıyla, çikolatasıyla, dünya mutfağıyla gittiğinizde memnun kalacağınız bir işletme.

Bu yazının konusu pide olduğu için bu listeye girme sebebi de pidesi. Pideleri güzel, lezzetli ve doyurucu. Ben iki pidelerinin hastasıyım. Bir numaralı tercihim kapalı usulle yapılan ıspanaklı pideleri. Enfes. Yanı sıra köy peynirli pidesine de bayılıyorum. Gidip tatmanızda fayda var. 

Usluoğlu

•  https://usluoglubaklava.com.tr/
• 0 362 228 15 42
• Kuzey Yıldızı Mahallesi, 100.Yıl Bulvarı, Baran Plaza, No: 38/70, Canik, Samsun

Sevgili okurlar, pide meselesi çok hassas. Bu yazıyı okuduğunuzda olumlu ya da olumsuz eleştirileriniz olacaktır. Buranın pidesi çok iyi ya da iyi değil gibi. Herkesin damak tadı farklı. Bu listeye başka işletmeler de girebilir. Sizin pide için tercih ettiğiniz işletme ya da işletmeler neresi? Yorum yazın lütfen.

Turistler, halk oyunları ekibi ve yöresel yiyeceklerle karşılandıktan sonra, tur otobüsleriyle kentin tarihi ve turistik yerlerini ziyaret etmek üzere limandan ayrıldılar.

Şevket Cinbir, gazetecilere yaptığı açıklamada, Samsun'un Karadeniz'in merkezi olduğunu belirterek, "Samsun'un turizmden gerekli payı alabilmesi, sahip olduğu turizm potansiyelini harekete geçirmek adına çalışmalar yürütüyoruz. Bu kapsamda uzun zamandan bu yana gelmeyen yolcu gemilerinin de artık Samsun Limanı'na demirlemesine yönelik çaba içindeydik." dedi.

Mustafa Demir ise misafirleri güzel bir karşılama ve misafirperverlikle ağırladıklarını belirterek, "Gelenlerin de yüzü bizim de yüzümüz gülüyor. İnşallah Samsun'dan büyük memnuniyetle ayrılmalarını takip edeceğiz. Samsun için önemli bir dönüm noktası turizm açısından. 2022-23 yıllarında ziyaretçi sayısında önemli artış var. Özellikle kruvaziyer büyük bir başlangıç." şeklinde konuştu.

Kruvaziyerin kaptanı Jurij Mundin ise Samsun'a ilk kez geldiklerini ve bundan sonra da planlarında olduğunu söyledi.

Rusya'dan ailesiyle gelen Anna Sholina da kente ilk ziyareti olduğunu belirterek, "Samsun'un liman şehri olduğunu biliyordum. Samsun'un iklimi çok güzel, tatil yapmak için uygun. Seyahat boyunca ilk defa güzel güne rastladık. Kenti geziye çıkacağız, daha iyi öğrenmek için. Bize karşı ilginizden dolayı çok mutlu olduk. Misafirperverliğinizden dolayı çok teşekkür ediyorum." ifadesini kullandı.

Daha önce 4 kez Türkiye'ye geldiğini anlatan Sholina, "Her defasında tekrar Türkiye'ye dönmeyi düşünüyoruz. Misafirperverliği, servisi ve hizmeti çok beğeniyoruz. Çok memnunuz, eşimize dostumuza da tavsiye ediyoruz." şeklinde konuştu.