Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilen yeni düzenleme ile çocukların işlediği suçlar ve çocukların suçtan korunmasına ilişkin önemli değişiklikler yapıldı. Özellikle son yıllarda çocukların karıştığı ağır suçların artmasıyla birlikte kamuoyunda tartışılan birçok konu yeni düzenleme ile yeniden ele alındı.
Öncelikle yapılan değişikliklerden biri kavram konusunda oldu. Mevzuatta kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi yerine “adli süreçteki çocuk” kavramı getirildi.
Ancak düzenleme yalnızca kavram değişikliğinden ibaret değil. Çocukların işlediği suçlarda yaş gruplarına göre uygulanan cezalarda da önemli değişiklikler yapıldı.
12-15 YAŞ ARASINDAKİ ÇOCUKLARIN CEZALARI ARTIRILDI
12 yaşını doldurmuş olup 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından, çocuğun işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunup bulunmadığı önem taşımaktadır.
Yeni düzenleme ile bu yaş grubundaki çocukların ceza sorumluluğunun bulunduğunun kabul edildiği durumlarda uygulanacak cezalarda artışa gidildi.
Böylece özellikle ağır suçlar bakımından 12-15 yaş grubundaki çocuklar açısından daha önce uygulanan indirim oranları yeniden düzenlenmiş oldu.
15-18 YAŞ ARASINDAKİ ÇOCUKLARDA CEZA İNDİRİMİ ARTIK OTOMATİK OLMAYACAK
Düzenlemenin en önemli değişikliklerinden biri 15 yaşını doldurmuş, ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından getirildi.
Önceki sistemde çocukların yaşından kaynaklanan belirli oranlardaki ceza indirimleri kanunda öngörülen şekilde uygulanıyordu.
Yeni düzenleme ile özellikle ağır suçlar bakımından bu indirimin uygulanması hâkimin takdirine bırakıldı.
Başka bir ifadeyle, 15-18 yaş arasındaki bir çocuk hakkında yalnızca yaşının küçük olması nedeniyle her durumda aynı oranda ceza indirimi yapılması zorunluluğu ortadan kaldırıldı.
Mahkeme artık somut olayın özelliklerini, suçun niteliğini ve çocuğun durumunu değerlendirerek karar verebilecek.
15-18 YAŞ ARASINDAKİ ÇOCUKLARA TEKERRÜR HÜKMÜ
Yeni düzenleme ile 15 yaşını doldurmuş çocuklar bakımından tekerrür hükümlerinin uygulanmasının önü açıldı.
Tekerrür, daha önce suç işleyip hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunan kişinin yeniden suç işlemesi halinde, ikinci suç bakımından daha ağır sonuçlarla karşılaşmasını sağlayan bir kurumdur.
Böylece belirli şartların oluşması halinde 15-18 yaş arasındaki çocukların tekrar suç işlemeleri durumunda tekerrür hükümleri uygulanabilecek.
Bu düzenleme özellikle çocukların suç örgütleri tarafından tekrar tekrar kullanılmasının önüne geçilmesi bakımından önem taşımaktadır.
ÇOCUĞUN SİLAHA ULAŞMASINI KOLAYLAŞTIRANLARA HAPİS CEZASI
Yeni düzenleme yalnızca suçu işleyen çocuğa yönelik değil, çocuğun suç işlemesini kolaylaştıran kişilere yönelik de önemli hükümler getiriyor.
Buna göre çocuğun silaha erişimini kolaylaştıran kişiler bakımından 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası gündeme gelecek.
Burada amaç, silahın çocukların eline geçmesini sağlayan veya buna imkân veren kişilerin de sorumluluk altına alınmasıdır.
Dolayısıyla bundan sonra yalnızca silahı kullanan çocuğun davranışı değil, silahın çocuğun eline nasıl geçtiği de hukuken önem taşıyacaktır.
AİLELERE YENİ SORUMLULUKLAR
Düzenleme ile aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlaline ilişkin yaptırımlar da artırıldı.
Böylece çocuğun bakım, gözetim ve korunmasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmeyen kişilerin hukukî sorumluluğunun güçlendirilmesi amaçlandı.
Çocuğun suç işlemesini önleme konusunda yalnızca devletin değil, ailenin de sorumluluğu bulunduğu kabul edildi.
SOSYAL İNCELEME RAPORU ZORUNLU HALE GELİYOR
Yeni düzenlemenin önemli noktalarından biri de 15 yaşını doldurmuş çocuklar bakımından sosyal inceleme raporunun zorunlu hale getirilmesi.
Sosyal inceleme raporunda çocuğun aile yapısı, sosyal çevresi, eğitim durumu ve içinde bulunduğu koşullar değerlendirilerek mahkemeye bilgi sunulması amaçlanıyor.
Böylece mahkemenin yalnızca işlenen suç ve dosyadaki deliller üzerinden değil, çocuğun içinde bulunduğu sosyal şartları da dikkate alarak karar vermesi sağlanıyor.
CEZAEVİNDE GEÇİRİLEN SÜRENİN HESABINDA DEĞİŞİKLİK
Yeni düzenleme ile çocukların cezaevinde geçirdikleri sürenin infaz hesabına ilişkin de önemli bir değişiklik yapıldı.
Daha önce 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından cezaevinde geçirilen 1 günün 2 gün olarak hesaplanmasına ilişkin düzenleme bulunmaktaydı.
Yeni düzenleme ile bu avantajın;
kasten öldürme suçları,
cinsel suçlar,
uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçları,
örgütlü suçlar
bakımından uygulanmaması öngörüldü.
Dolayısıyla bu suçlardan mahkûm olan 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından cezaevinde geçirilen sürenin infaz hesabında 1 günün 2 gün sayılması uygulaması yapılmayacak.
ÇOCUK SUÇLULUĞUNDA YENİ SİSTEMİN TEMELİ NEDİR?
Yeni düzenlemeye baktığımızda üç temel yaklaşım göze çarpmaktadır.
Birincisi, ağır suçlarda çocuklar bakımından uygulanan ceza indirimlerinin yeniden düzenlenmesi ve bazı durumlarda hâkimin takdir yetkisinin artırılmasıdır.
İkincisi, çocuğun suç işlemesine veya suça ulaşmasına yardımcı olan kişilerin de daha ağır şekilde sorumlu tutulmasıdır.
Üçüncüsü ise çocuğun ailesinin, sosyal çevresinin ve yaşam koşullarının yargılama sürecinde daha fazla dikkate alınmasıdır.
Burada özellikle belirtmek gerekir ki çocuk adalet sisteminin amacı yalnızca çocuğu cezalandırmak değildir. Ancak çocuğun yaşının küçük olması da ağır suçlar bakımından sınırsız bir cezasızlık anlamına gelmemelidir.
Yeni düzenlemenin esas sınavı, bu iki yaklaşım arasında doğru dengenin kurulması olacaktır.
Çünkü bir tarafta suçun mağduru, mağdurun ailesi ve toplumun güvenliği; diğer tarafta ise henüz gelişimini tamamlamamış bir çocuk bulunmaktadır.
Hukuk, bu iki taraf arasında adil bir denge kurmak zorundadır.
UZUN LAFIN KISASI, YENİ DÜZENLEMEYLE ÇOCUK SUÇLULUĞUNDA SADECE CEZALAR DEĞİŞMEDİ. ÇOCUĞUN SORUMLULUĞU, AİLENİN SORUMLULUĞU, ÇOCUĞA SİLAH SAĞLAYANLARIN SORUMLULUĞU VE MAHKEMENİN DEĞERLENDİRME ALANI DA YENİDEN DÜZENLENDİ.
Önümüzdeki dönemde asıl önemli olan ise bu hükümlerin nasıl uygulanacağı ve çocukların yeniden suç işlemesini engelleyecek sosyal ve eğitimsel mekanizmaların ne ölçüde işletileceğidir.
SAYGILARIMLA.